4 . با حروف همنشين انسجام يافتهتر است .
وى به توضيح هر بخش مىپردازد و جنبههاى متعدّدى را براى مقايسه برگرفته است :
- از حيث دلالت آيه بر معانى اضافى و زيبايى متمايز است ، از جمله عدالت و قصد مطلوب به واسطهء ذكر حيات و ايجاد علاقه و خوف نسبت به حكم خداوند ؛ - از حيث تركيب حروف در « القصاص حياة » نسبت به « القتل أنفى للقتل » ؛
- از حيث آوا كه آيه از تكرار خالى است اما در عبارت عرب كلمهء « قتل » تكرار شده است و اين تكرار دشوارى ايجاد مىكند و بلاغت آن ضعيف است . اما در آيه ، هماهنگى و انسجام حروف وجود دارد .
رمّانى مىگويد : « با اجتماع اين امور آيه بليغتر و زيباتر است ، هرچند كه عبارت عرب بليغ و زيباست . » « 1 »
ابو هلال عسكرى نيز در پى رمّانى در مقايسه آن را در بخش ايجاز قرار داده است . « 2 » تا اينكه به وسيلهء سيوطى وجوه مقايسه به بيست وجه رسيد كه تقريبا شاخههايى از همان اصل رمّانى است . « 3 »
رفتار دانشمندان در راه مقايسه بر آگاهى آنها از اهميّت مقايسه در تشخيص تفاوت بين سبكها دلالت دارد . آنچه كه آوردهايم گزارشى از كار آنان در خارج نمودن سبك قرآن از سبكهاى بشر در جنبههاى پراكنده بوده است .
تفاوت بين سبكشناسى و بلاغت عربى
لازم به ذكر است كه مهمترين وجه تمايز علوم قديم از علوم جديد توافق در برخى اصطلاحات يا گمانهزنى در برخى نقاط و يا احساس اهميت موضوعها نيست ، بلكه تمايز در تفاوت بين امور پراكنده از يك سو و از سوى ديگر ايجاد نظام فراگير بر
هامش
( 1 ) النكت ، صص 71 - 72 .
( 2 ) الصناعتين ، ص 81 .
( 3 ) معترك الاقران ، ج 1 ، صص 300 - 303 .