آنگاه صفت ويژهء آنها كه بر معيوب بودن عملشان به رياكارى دلالت دارد آمده كه مشخص كنندهء معناى « نمازگزاران » مىباشد و به عدم احتمال غير اين معنايى كه بافت به تفصيل آن را با سه جملهء وصفى پياپى مشخص نموده ، قاطعانه حكم مىكند .
به اين بافت زبانى ، دلالت بافت عام متن قرآنى بر عدم امكان اين معنا كه مراد همان نمازگزاران ، بنا به آنچه كه ظاهر لفظ اشاره دارد ، اضافه مىشود .
4 و 5 : تخصيص عام و مقيّد ساختن مطلق
اصوليان دربارهء عام و خاص واژگان قرآن و مطلق و مقيّد آن سخنان زيادى گفتهاند ؛ اينها ويژگيهاى واژگان هستند كه اساسا به دلالت مربوط هستند ؛ و از آنجايى كه تفسير ، به بحث تطبيقى دلالتهاى قرآنى مىپردازد ، مفسّران هم به دلالتهاى اين واژگان چهارگانه پرداختند و شناخت آنها را از انواع علوم قرآنى به حساب مىآورند « 1 » . و واژگان به اعتبار جنبههاى مشخّصى از دلالتها به عام و خاص و مطلق و مقيّد تقسيم شدهاند .
دلالت بافت بر مقيد ساختن مطلق يا تخصيص دادن عام ، يعنى خارج نمودن لفظ از معناى اصلى آن است . ( منظور ما از اصل در رابطه با تقسيمبندى اصوليون و مفسّران از آن است ) .
اين امر سادهاى نيست آنگاه كه به اهميت بالايى كه عالمان متن قرآنى براى فهم اين انواع و تفكيك ميان آنها به مثابهء شرط فهم صحيح دلالت متن دادهاند ، نظر مىافكنيم . به عنوان مثال :
مقيّد شدن آيهء
« أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ »
به
« إِذا دَعانِ »
« 2 » و مقيّد شدن آيهء
« مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ : نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها »
« 3 » به آيهء
« مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ »
« 4 » و « ما يريد » را به مشيّت و اراده تفسير كرده
هامش
( 1 ) - البرهان فى علوم القرآن ، زركشى ، ج 2 ، ص 15 و 16 . الاتقان فى علوم القرآن ، سيوطى ، ج 2 ، ص 16 و 31 .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 186 : دعاى دعا كننده را به هنگامى كه مرا بخواند اجابت مىكنم .
( 3 ) - شورى ( 42 ) ، آيهء 20 : كسى كه كشت آخرت بخواهد براى وى مىافزاييم در كشتهاش و كسى كه كشت اين دنيا بخواهد به او از آن مىدهيم .
( 4 ) - اسراء ( 17 ) ، آيهء 18 : هركس خواهان دنياى زودگذر است به زودى هركه را خواهيم نصيبى از آن مىدهيم .