4 و 5 : تخصيص عام و مقيّد ساختن مطلق
اصوليان دربارهء عام و خاص واژگان قرآن و مطلق و مقيّد آن سخنان زيادى گفتهاند ؛ اينها ويژگيهاى واژگان هستند كه اساسا به دلالت مربوط هستند ؛ و از آنجايى كه تفسير ، به بحث تطبيقى دلالتهاى قرآنى مىپردازد ، مفسّران هم به دلالتهاى اين واژگان چهارگانه پرداختند و شناخت آنها را از انواع علوم قرآنى به حساب مىآورند « 1 » . و واژگان به اعتبار جنبههاى مشخّصى از دلالتها به عام و خاص و مطلق و مقيّد تقسيم شدهاند . دلالت بافت بر مقيد ساختن مطلق يا تخصيص دادن عام ، يعنى خارج نمودن لفظ از معناى اصلى آن است . ( منظور ما از اصل در رابطه با تقسيمبندى اصوليون و مفسّران از آن است ) . اين امر سادهاى نيست آنگاه كه به اهميت بالايى كه عالمان متن قرآنى براى فهم اين انواع و تفكيك ميان آنها به مثابهء شرط فهم صحيح دلالت متن دادهاند ، نظر مىافكنيم . به عنوان مثال : مقيّد شدن آيهء « أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ » به « إِذا دَعانِ » « 2 » و مقيّد شدن آيهء « مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ : نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها » « 3 » به آيهء « مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ » « 4 » و « ما يريد » را به مشيّت و اراده تفسير كرده