احاديث پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله و سلم ) و سنّت عملى نمايان است .
2 - تعيين محتمل
يعنى ترجيح يكى از دو وجه يا وجوه احتمالى كلام ( چه مركب و چه مفرد ) ؛ زبان قرآن دربردارندهء گونههاى زيادى است كه گاهى به ترجيح يكى از آن گونهها براى رفع ابهام و گمان نياز مىافتد .
تعيين محتمل به واسطهء ملاحظه و فهم بافت همان است كه تطبيق آن بر واژگان چند وجهى احتمالى جريان خواهد يافت كه اين پژوهش به مثابهء نمونههايى به آن مىپردازد و اين جنبه از نقش بافت در تعيين معنا يا حاصل آن را ، چه نسبت به پيشينيان و چه اين بررسى كنونى بيان خواهيم نمود .
3 - حكم قطعى به عدم احتمال معناى غير مقصود
گاهى از متن چيزى فهميده مىشود كه با مسلّمات بافت كلى يا با حقايق كلى وارد در بافت موضوعى كه لفظ در آن آمده ، در تعارض است . در همهء اين احوال ، بافت مىتواند در دلالت نشانهء زبانى حكم قطعى نمايد ؛ اين زمانى است كه در يكى از تأويلها آشكار باشد كه آن مقصود نيست و بر مراد نبودن آن به دلايل بافتى - زبانى يا غير زبانى - مثل موضوع و فضاى فرهنگى متن استدلال مىشود .
به عنوان مثال آيهء
« فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ ،
« 1 » اگر متن را براى تعيين دلالت لفظ « المصلّين » تحليل زبانى نماييم ، بافت كلّى ما را به نخستين تعيين كنندهء معنايى رهنمون مىشود و آن در حقيقت ما را به اين مشكل رهنمون مىشود كه چگونه « ويل » ( تهديد و ترساندن ) براى نمازگزاران ممكن است و حال آنكه نماز يكى از مهمترين اركان دين و بلكه ستون دين است كه بدون آن هيچ عملى پذيرفته نمىشود ؟
آنچه كه در آيه از « نمازگزاران » قصد شده ، مراد همهء نمازگزاران نيستند و يا به عبارت ديگر معنا در اينجا اقتضا مىكند كه آن را به نشانههاى ديگرى مشخص نماييم كه بافت كلى
هامش
( 1 ) - ماعون ( 107 ) ، آيهء 4 تا 7 . پس واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافلند ، آنان كه ريا مىكنند و از دادن زكات [ و وسايل و ما يحتاج خانه ] خوددارى مىورزند .