بررسى آن را ايجاب مىكند و بدون آن در فهم ، دچار سردرگمى خواهيم شد .
اينجا نقش بافت زبانى كه نشانهاى از نشانههاى معنا را مشخص مىنمايد ، آشكار مىگردد ؛ آنجا كه آمده « الّذين هم عن صلاتهم ساهون » ، توصيف لفظ مشكل است كه بلاواسطه از پى آن آمده است . اين نمازگزاران كسانى هستند كه در نماز سهو مىكنند و آن را سبك مىشمرند ؛ جمله همچنان به تعيينكنندههايى نياز دارد كه بيشتر معناى « ساهون » را بيان كند .
مراد از سهو در نماز چيست ؟ آيا مراد فراموشى در وقت آن است ؟ يا غفلت از معانى آن ؟ بافت كلى قرآن مانع آن مىشود كه فراموشى علّت « ويل » باشد ، چون بنا به روايت « از امت من اشتباه و فراموشى و آنچه كه بر آن اجبار شدهاند ، برداشته شده است » « 1 » ، حتما سهو همان فراموشى نيست . پس سهو چيست ؟
خطابى ( ت به 388 ه ) در رسالهاى در باب اعجاز قرآن اين لفظ را آورده و چنين مىگويد : « محمد بن سعدويه برايم روايت كرد به نقل از محمد بن عبد اللّه جنيد و او از محمد بن نضر بن مساور و او از جعفر بن سليمان و او از مالك بن دينار روايت كرد كه با حسن بصرى براى ارائهء مصاحف گرد آمديم و من و ابا العاليه رياحى و نصر بن عاصم ليثى و عاصم جحدرى با هم بوديم . مردى گفت اى ابا العاليه در آيهء
« فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ . الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ »
مراد از سهو چيست ؟
گفت : كسى كه نمىداند از چه ركعت فارغ مىشود ، زوج يا فرد . حسن بصرى گفت :
صبر كن اى ابا العاليه اين نيست بلكه آنهايى هستند كه در وقت نماز سهو مىنمايند تا وقت آن بگذرد . حسن بصرى گفت : مگر نمىبينى كه خداوند فرمود :
« عَنْ صَلاتِهِمْ »
؟
. . . گفت : ابو العاليه در اين حديث بين حرف « عن » و « في » فرق قائل نشده است .
هامش
( 1 ) - حديث صحيحى است كه طحاوى در شرح معانى الآثار ج 2 ، ص 56 روايت كرده و شيخ احمد شاكر و شيخ ناصر الدين الألبانى و قبل از آنها ابن حيان آن را تصحيح كردهاند . ر . ك : إرواء الغليل فى تخريج أحاديث منار السبيل از محمد ناصر الدين الألبانى ، چاپ اوّل ، بيروت 1979 ، ج 1 ، ص 123 ، حديث شمارهء 82 . همچنين : صحيح الجامع الصغير از الألبانى از طريق ثوبان نزد طبرانى با شمارهء 3515 ، چاپ دوم ، بيروت 1986 .