اين دلالت به اين شكل با قرار دادن لفظ و بافت موضوعى در درون بافت كلّى قرآن كه در مفاهيم اسلامى عام مشخص شده ، فهميده مىشود ؛ مفاهيمى كه متن به خاطر آن ساخته و پرداخته شده است ؛ بهطورى كه فهم زبان آن بدون آن مفاهيم و يا فهم آن مفاهيم بدون توجه به زبان متن و بررسى دقيق آن مفاهيم امكانپذير نيست .
« ظنّ » در آيهء پنجم هم به معناى يقين - بنا به همان علل پيشين - تفسير شده است ، چون آيه - كه در آن واژهء ظنّ آمده است - در بافت حديث جنّيان صالح در باب ايمانشان آمده است كه ظنّ خود را بخشى از اين ايمان قرار دادهاند كه هرگز در زمين از خداوند گريز و گزيرى ندارند .
اگر فاعل « ظنّ » جنّيان غير صالح بودند و يا اينكه مفعول آن دلالتى بر خلاف مفهوم ايمان درست در اسلام يا هر دو با هم داشت ، حتما « ظنّ » به معناى شك تفسير مىشد ؛ چنان كه در سه موضع ديگر از همين سوره چنين شده است . و در برداشت مفسران از همين لفظ ، هنگام تغيير طبيعت مفعول يا فاعل آن در بافتهاى ديگر ملاحظه خواهيم كرد .
مجموعهء دوم
اما آيات مجموعهء دوم هم به دو قسم تقسيم مىشوند :
الف : آيات 1 و 2 و 3 و 4 كه در بافتهاى آنها چنين مىخوانيم :
1 -
« وَ يَوْمَ يَقُولُ نادُوا شُرَكائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ مَوْبِقاً . وَ رَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها وَ لَمْ يَجِدُوا عَنْها مَصْرِفاً »
« 1 » .
2 -
« . . . وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي قالُوا آذَنَّاكَ ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ . وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ وَ ظَنُّوا ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ
« 2 » .
هامش
( 1 ) - كهف ( 18 ) ، آيهء 52 و 53 : و ياد كن روزى را كه خدا مىگويد : « آنهايى را كه شريكان من پنداشتيد ندا دهيد » پس آنها را بخوانند ولى اجابتشان نكنند و ما ميان آنان ورطهاى قرار دهيم و گناهكاران آتش دوزخ را مىبينند و درمىيابند كه در آن خواهند افتاد و از آن راه گريزى نيابند .
( 2 ) - فصّلت ( 41 ) ، آيهء 47 و 48 : و روزى كه خدا آنان را ندا مىدهد : « شريكان من كجايند » مىگويند : « با بانگ رسا به تو مىگوييم كه هيچ گواهى از ميان نيست » و آنچه از پيش مىخواندند از نظر آنان ناپديد مىشود و مىدانند كه آنان را روى گريز نيست .