كس ديگر افطار كند ، بعد معلوم شود مغرب نبوده است . ( هشتم ) آن كه در
هواي صاف بواسطة تاريكى يقين كند كه مغرب شده وافطار كند ، بعد معلوم شود
مغرب نبوده است . ولى اگر در هواي ابر به گمان اين كه مغرب شده افطار كند بعد
معلوم شود مغرب نبوده ، قضا لازم نيست . ( نهم ) آن كه براي خنك شدن يا
بىجهت مضمضه كند يعنى آب در دهان بگرداند وبىاختيار فرو رود وهمچنين
است بنابر احتياط واجب اگر مضمضه براي وضوى غير نماز واجب باشد ولى اگر
فراموش كند كه روزه است وآب را فرو دهد ، يا براي وضوى نماز واجب مضمضه
كند وبىاختيار فرو رود ، قضا بر أو واجب نيست . ( دهم ) آن كه كسى از جهت
اكراه يا اضطرار يا تقيه افطار كند لازم است قضاء نمايد وكفاره واجب نيست .
( مسأله 1698 ) اگر غير آب چيز ديگرى را در دهان ببرد وبىاختيار فرو رود
يا آب داخل بيني كند وبىاختيار فرو رود ، قضا بر أو واجب نيست .
( مسأله 1699 ) مضمضه زياد براي روزهدار مكروه است واگر بعد از مضمضه
بخواهد آب دهان را فرو برد ، بهتر آنست كه سه مرتبه آب دهان را بيرون
بريزد .
( مسأله 1700 ) اگر انسان بداند كه بواسطة مضمضه بي اختيار يا از روى
فراموشى آب وارد گلويش مىشود ، نبايد مضمضه كند .
( مسأله 1701 ) اگر در ماه رمضان ، بعد از نگاه به أفق يقين كند كه صبح نشده ،
وكارى كه روزه را باطل مىكند انجام دهد ، بعد معلوم شود صبح بوده ، قضا لازم نيست .
وهمچنين اگر نگاه كند وأحرار نكند كه صبح شده قضاء لازم نيست .
( مسأله 1702 ) اگر انسان شك كند كه مغرب شده يا نه ، نمىتواند افطار كند ،
ولى اگر شك كند كه صبح شده يا نه ، پيش از تحقيق هم مىتواند كارى كه روزه را
باطل مىكند انجام دهد .