مىديدند و مىشنيدند ؛ ولى نقل قطعى اين را تكذيب مىكند . و چه بسيار اوقات كه در ميان مردم بود و دچار سختى و مشقّت وحى مىشد و كسانى كه در اطراف او بودند متوجّه نزول وحى نمىشدند و شخصى را نمىديدند كه با او سخن بگويد و يا سخنى به او القا شود . »
حديثى كه صدوق در توحيد به اسناد زراره از امام صادق ( ع ) روايت مىكند بر اين مطلب تأكيد دارد . از حضرت پرسيد : « فدايت گردم ! آن حالت بىهوشى كه هنگام نزول وحى عارض پيامبر ( ص ) مىشد چيست ؟ » فرمود : « وقتى كه بين او و خداوند كسى نباشد ، زمانى است كه خداوند بر وى تجلّى نمايد . » بعد فرمود : « اى زرارة ! آن نبوّت است كه روى مىآورد و آدمى را دچار خشوع مىكند . » در امالى صدوق هم از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « اگر وحى از جانب خدا باشد و واسطه هم فرشته نباشد ، دچار بىهوشى مىشود ، چون وحى سنگين است . و اگر واسطه فرشته باشد ، دچار اين حالت نمىگردد . » و مىفرمود : « جبرئيل به من گفت ، و اين جبرئيل است . » آنچه را كه بخارى و مسلم و بيهقى از عايشه نقل كردهاند به اين سخن نزديك است كه ، حارث بن هشام از پيامبر ( ص ) پرسيد :
« وحى چگونه به شما مىرسد ؟ » فرمود : « گاهى فرشته مثل صداى زنگى بر من وارد مىشود ، و مرا گرم مىكند ، و به من آنچه را مىگويد مىفهمم ، كه اين ، بر من از همه سختتر است . و گاهى به صورت مردى وارد مىشود ، و مىفهمم آنچه را كه مىگويد . » عايشه مىگويد : « در روزى بسيار سرد ، ديدم كه بر او وحى نازل شد ؛ و بدنش گرم شده بود و از پيشانىاش عرق مىريخت . »
در قرّة العيون از فيض كاشانى ، شاگرد ملّاصدرا از بعضى دانشمندان در تعليل علّت اطلاع پيامبر ( ص ) از فرشتهاى كه وحى مىكند و ديگر انسانها متوجه نمىشوند ، آمده است :
« چون روح او به صيقل عقل براى بندگى تام صيقلى شده و پردهء طبيعت و زنگار معصيت از آن به كلّى از بين رفته است ، و نفس او قدسى و قوى گرديده است ، و روشنگر نسبت به مادون خود شد ، و جهتى ما فوق آن وى را از جهت مادون آن به خود مشغول نمىدارد و هر دو جهت را تحت كنترل دارد و مىشنود و حسّ باطن آن ، حسّ ظاهرش را به خود مشغول نمىسازد . و وقتى كه به افق اعلى توجّه نمود و انوار معلومات را بدون آموزش بشرى ، از خداوند دريافت نمود ، تأثير آن به قواى آن مىرسد و به صورتى ظاهر مىشود كه روح بشرى
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — صفحة 630
مساهمون: صالح عضيمة
ص٦٣٠