پس اهتدا در اين آيه ، شامل گونههاى آن و كسى كه در پى هدايت و پيروى است ، مىگردد .
وى معتقد است ، هدايت خداوند نسبت به انسان چهارگونه است :
1 - هدايتى كه بر هر مكلّفى عموميّت دارد ؛ از قبيل عقل ، هوش و معارف ضرورى كه هر موجودى به اندازهاش و به حسب تحمّل آن داراست :
رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
« 1 » .
2 - هدايتى كه به دعاى آنها از زبان پيامبران و فرستادن قرآن براى مردم قرار داد ، كه مراد آيهء
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا
« 2 » است .
3 - توفيقى كه خاصّ هدايت يافتگان است :
وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً
« 3 » ؛
وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ
« 4 » ؛
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 5 » ؛
وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً
« 6 » ؛
فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا
« 7 » .
4 - هدايت در آخرت به سوى بهشت :
سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ
« 8 » ؛
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا
« 9 » .
راغب پس از ذكر اين وجوه چهارگانه ، با مهارت و دقّت ، مىكوشد به تعليل دور يا نزديك آياتى كه پيرامون هر وجهند دست زند و معناى خاص آنها را بيان كند « * » .
هامش
( 1 ) - طه ( 20 ) آيهء 50 : پروردگار ما كسى است كه هر چيزى را خلقتى كه درخور اوست داده ، پس آن را هدايت فرموده است .
( 2 ) - انبياء ( 21 ) آيهء 73 : و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما هدايت مىكردند .
( 3 ) - محمد ( 47 ) آيهء 17 : آنان كه به هدايت گراييدند ، خدا آنان را هرچه بيشتر هدايت بخشيد .
( 4 ) - تغابن ( 64 ) آيهء 11 : و كسى كه به خدا بگرود ، دلش را به راه آورد .
( 5 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 69 : و كسانى كه در راه ما كوشيدهاند ، به يقين راههاى خود را بر آنان مىنماييم .
( 6 ) - مريم ( 19 ) آيهء 76 : و خداوند كسانى را كه هدايت يافتهاند بر هدايتشان مىافزايد .
( 7 ) - بقره ( 2 ) آيهء 213 : پس خداوند آنها را كه ايمان آورده بودند به توفيق خويش هدايت كرد .
( 8 ) - محمد ( 47 ) آيه 5 : به زودى آنان را راه مىنمايد و حالشان را نيكو مىگرداند .
( 9 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 43 : ستايش خدايى را كه ما را بر اين [ راه ] هدايت نمود .
( * ) - براى آگاهى بيشتر ، به مفردات مراجعه شود .