حق بپوشند . اين سنّت خداوند است كه در آفرينش جارى است ؛ و سنّت خداوند ، تغيير و تبديلپذير نيست .
علّامه طباطبايى هدايت را به سه گونه تقسيم مىكند :
1 - هدايت به حق با برهان و استدلال ؛ مثل داستان ابراهيم با پروردگارش كه ابراهيم به سخن حق هدايت شد ، و آن كه براى او استدلال مىكرد ، هدايت نشد ، بلكه به گمراهى دچار گشت .
2 - هدايت به حق با نماياندن و شهود ؛ مثل داستان آن كسى كه بر شهرى كه همگى خواب بودند ، گذشت ، و مشكل زنده كردن را براى او بهواسطهء ميراندن و زنده كردن او و ديگر مسائل مذكور در آيه ، تبيين كرد . همهء اينها به نماياندن و شهود بوده است .
3 - هدايت به حق و بيان واقعيّت با نشان دادن حقيقت و علّتى كه حادثه از آن به وجود مىآيد ؛ به عبارت ديگر با نماياندن سبب و مسبّب باهم .
در البيان علّامه ابو القاسم خويى در شرح آيهء
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
« 1 » به تقسيمى ديگر از هدايت برمىخوريم كه با سخن علّامه طباطبايى تنها در روش و سبك متفاوت است . هدايت از طرف خداوند بر دو گونه است : 1 - هدايت عام 2 - هدايت خاص . 1 - هدايت عام گاهى تكوينى است و گاهى تشريعى . هدايت عام تكوينى همان است كه خداوند در طبيعت هر موجود چه جماد ، و چه نبات و چه حيوان به وديعت نهاده است ، و اين هدايت به طبع يا اختيارشان ، آنها را به كمال مىرساند . و خداوند كسى است كه در آنها اين قوّهء كمالجويى را نهاده است . مگر نه اين است كه نبات به رشد كردن هدايت مىشود و به جهتى مىرود كه مانعى در حركت آن وجود ندارد ! و حيوان هم به تشخيص بين آزاردهنده و كسى كه او را آزار نمىدهد هدايت مىشود ! و يا مورچه و زنبور عسل چگونه به تشكيل گروه و حكومت و ساختن مسكن مىپردازند ! و يا كودك چگونه به پستان مادرش هدايت مىشود و از زمان تولّدش از او شير مىخورد :
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
« 2 » .
هامش
( 1 ) - فاتحه ( 1 ) آيهء 6 : خدايا ! ما را به راه راست هدايت فرما !
( 2 ) - طه ( 20 ) آيهء 50 : گفت : پروردگار ما كسى است كه هر چيزى را خلقتى كه در خور اوست داد . پس آن را هدايت فرموده است .