خاص است و به معناى الهام دين و توحيد به هركس كه بخواهد و هركس از بندگانش را برگزيده باشد . » به گفتهء علّامهء طباطبايى در تفسير سورهء طه ، همان ايمان به رسول و پيروى از او در امر دين و دنياست ؛ به عبارت ديگر ، همان هدايت شدن به ولايت اوست . گفته شد : هدايت شدن ، لازمه ايمان و استمرار بر آن است تا زمانى كه حيات باقى است . و گفته شد : ثانيهاى در ايمانش شك نكند . و گفته شد : برگرفتن سنّت پيامبر ( ص ) و به راه بدعت نرفتن . و اين كه بداند عمل او ثواب و پاداشى دارد . و همان تطهير قلب از اخلاق ناپسند است . و يا حفظ عقيده از مخالفت با حق . همهء اين اقوال دور از صواب نيست و همه قابل بحث و مناقشه است .
راغب اصفهانى در فرق بين هدى و هدايت - هرچند كه در لغت يكى است - مىگويد : خداوند لفظ هدى را به آنچه كه به كسى بخشيده اختصاص داده است ؛ يعنى به خود ، نه انسان ، مثل :
هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
« 1 » ؛
أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ
« 2 » ؛
وَ هُدىً لِلنَّاسِ
« 3 » ؛
قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى
« 4 » . أمّا اهتدا مخصوص آن است كه انسان از سر اختيار آن را كسب كند - چه در امور دنيوى و چه در امور اخروى . مثل :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها
« 5 » ؛
لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا
« 6 » . براى طلب هدايت هم گفته مىشود .
وَ إِذْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ الْفُرْقانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
« 7 » . گفته مىشود مهتدى كسى است كه از عالمى پيروى كند ؛ مثل :
أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ
« 8 » ، كه بيان مىكند آنها از خودشان چيزى نمىدانند و از عالمى هم پيروى نمىكنند . و يا آيهء
مَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها
« 9 » .
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 2 : مايهء هدايت تقواپيشگان است .
( 2 ) - همان ، آيهء 5 : آنان برخوردار از هدايتى از سوى پروردگار خويشند .
( 3 ) - همان ، آيهء 185 : [ كتابى كه ] مردم را راهبر است .
( 4 ) - همان ، آيهء 120 : بگو : « در حقيقت ، تنها هدايت خداست كه هدايت [ واقعى ] است . »
( 5 ) - انعام ( 6 ) آيهء 97 : و اوست كسى كه ستارگان را براى شما قرار داده تا بهوسيلهء آنها راه يابيد .
( 6 ) - نساء ( 4 ) آيهء 98 : كه چارهجويى نتوانند و راهى نيابند .
( 7 ) - بقره ( 2 ) آيهء 53 : و آنگاه كه موسى را كتاب و فرقان داديم ، شايد هدايت يابيد .
( 8 ) - مائده ( 5 ) آيهء 104 : حتى اگر نياكانشان چيزى نمىدانسته ، و هدايت نيافته بودند .
( 9 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 15 : پس هر كه هدايت يابد به سود خويش هدايت مىيابد ، و هركه گمراه گردد به زيان خود گمراه مىشود .