فراموشى است . » چه سخن درست و دقيق و اشارهء لطيفى است كه فراموشى باعث رسوايى دروغگويان مىگردد ؛ چون چيزى مىگويد و سپس فراموش مىكند كه چه گفته است و يا فراموش مىكند كه چنين و چنان گفته است و به نقض و خلاف گفتههاى خود پرداخته ، در نتيجه پندارش فاش و رسوا مىگردد و مورد تمسّخر واقع مىشود و از او دورى مىگزينند .
اين فراموشى كه امام صادق ( ع ) دربارهء كذّابان گفتهاند ، همان چيزى است كه روانشناسى جديد آن را « لغزشهاى زبانى » مىنامد ؛ يعنى شخص متّهم يا مجرم هرچند در كتمان بكوشد و هرچه با احتياط باشد و تلاش كند كه رازى فاش نگردد و سخنى افشا نشود ، بالاخره از راه لغزش زبان ، ناخودآگاه به كلمه يا اشارهاى فاش خواهد شد . و علّت آن هم به فراموشى برمىگردد ، كه امام صادق ( ع ) در كلامشان به آن اشاره كردهاند .
همانگونه كه نور و ظلمت ، سياهى و سفيدى ، و صاف بودن هوا و باران باهم جمع نمىشوند ، غير ممكن است كه ايمان و دروغ در شخصى جمع شوند . در قرآن آمده است :
إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْكاذِبُونَ
« 1 » ؛
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ
« 2 » ؛
وَ لكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ
« 3 » ؛
قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ
« 4 » ؛
وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ
« 5 » ؛
وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ
« 6 » .
عبد اللّه بن جراد مىگويد ، از پيامبر ( ص ) پرسيدم : اى رسول خدا ! آيا مؤمن زنا مىكند ؟ فرمود : ممكن است . گفتم : آيا دروغ مىگويد ؟ فرمود : نه ، و سپس اين آيه را تلاوت كردند :
إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ
. درست نيست كه اين حديث را چنين برداشت كنيم كه مؤمن مىتواند زنا كند و در آن تأكيد بر دروغ بيشتر از زناست ؛ زنا هم مثل
هامش
( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 105 : تنها كسانى دروغپردازى مىكنند كه به آيات خدا ايمان ندارند .
( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 144 : پس كيست ستمكارتر از آنكس كه بر خدا دروغ بندد تا از روى نادانى مردم را گمراه كند .
( 3 ) - مائده ( 5 ) آيهء 103 : ولى كسانى كه كفر ورزيدند ، بر خدا دروغ مىبندند .
( 4 ) - يونس ( 10 ) آيهء 69 : بگو : « در حقيقت كسانى كه بر خدا دروغ مىبندند رستگار نمىشوند . »
( 5 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 75 : و بر خدا دروغ مىبندند با اين كه خودشان هم مىدانند .
( 6 ) - منافقون ( 63 ) آيه 1 : [ ولى ] خدا گواهى مىدهد كه آنان قطعا دروغگو هستند .