« از إثبات ، تقدير ، ايجاب ، فرض و عزم به كتابت تعبير مىشود و علّت آن اين است كه شىء نخست اراده مىشود ، سپس گفته مىشود و پس از آن ، نوشته ، پس اراده مبدأ و كتابت انتهاست . آنگاه از مرادى كه مبدأست - به قصد تأكيد - به كتابت كه انتهاست ، تعبير مىشود .
فرمود :
كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي
« 1 » ؛ و
قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا
« 2 » ؛
لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ
« 3 » ؛ و
وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ
« 4 » . كه به معناى در حكم و تقدير اوست . فرمود :
وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ
« 5 » ؛ يعنى وحى كرديم و واجب نموديم .
همچنين آيات
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ
« 6 » ؛
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ
« 7 » ؛
لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ
« 8 » ؛ و
ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ
« 9 » . امّا آيهء
لَوْ لا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ
« 10 » ، به اين معناست : « اگر خداوند بر آنان ترك ديارشان را واجب نمىكرد . »
از كتابت ، به قضاى گذشته و آنچه كه در حكم گذشته است ، تعبير مىشود . آيهء
بَلى وَ رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ
« 11 » به همين معنا حمل شده است ؛ يا مثل آيهء
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
« 12 » : امّا آيهء
أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ
« 13 » ؛ « منه » اشارهاى است كه آنها بر خلاف من
هامش
( 1 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 21 : خدا مقرّر كرده است كه : ( حتما من و فرستادگانم چيره خواهيم گرديد ) .
( 2 ) - توبه ( 9 ) آيهء 51 : بگو : « جز آنچه خدا براى ما مقرّر داشته هرگز به ما نمىرسد . »
( 3 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 154 : كسانى كه كشته شدن بر آنان نوشته شده .
( 4 ) - انفال ( 8 ) آيهء 75 : و خويشاوندان نسبت به يكديگر [ از ديگران ] در كتاب خدا سزاوارترند .
( 5 ) - مائده ( 5 ) آيهء 45 : و در [ تورات ] بر آنان مقرّر كرديم كه جان در مقابل جان .
( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 180 : بر شما مقرّر شده است كه چون يكى از شما را مرگ فرارسد .
( 7 ) - همان ، آيهء 183 : روزه بر شما مقرّر شده است .
( 8 ) - نساء ( 4 ) آيهء 77 : بر ما كارزار مقرّر داشتى .
( 9 ) - حديد ( 57 ) آيهء 27 : ما آن را بر ايشان مقرّر نكرديم .
( 10 ) - حشر ( 59 ) آيهء 3 : و اگر خدا اين جلاى وطن را بر آنان مقرّر نكرده بود .
( 11 ) - زخرف ( 43 ) آيهء 80 : چرا ، و فرشتگان ما پيش آنان [ حاضرند ] و ثبت مىكنند .
( 12 ) - رعد ( 13 ) آيهء 39 : خدا آنچه را بخواهد محو يا اثبات مىكند .
( 13 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 22 : در دل اينهاست كه [ خدا ] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود تأييد كرده است .