كِتابٌ
« 1 » ؛ و
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
« 2 » ؛ يعنى هر وقتى ، آفرينشى دارد و هر وقت كه حكمت ، آفرينش آن را اقتضا كند به وجود مىآيد ؛ و هرگاه حكمت ، از بين رفتن آن را اقتضا كند ، نابود مىشود . و آيهء
لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ
بر همان چيزى دلالت دارد كه آيات
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
« 3 » ؛
وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
« 4 » ؛
وَ إِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقاً يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتابِ وَ ما هُوَ مِنَ الْكِتابِ
« 5 » دلالت دارند . كتاب نخست آن است كه به دستهاى خود نوشتهاند و در آيهء
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ
« 6 » ، آمده است و كتاب دوم تورات و سوم ، جنس كتاب اللّه ؛ يعنى چيزى از كتابها و كلام خداوند سبحان نيست . »
علّامه طباطبايى در شرح اين آيه مىگويد : « مراد از كتابى كه مبدأ اين علم شگفت است ، يا جنس كتابهاى آسمانى است و يا لوح محفوظ . و علمى كه اين عالم از آن برگرفته ، علمى است كه براى آن رسيدن به اين هدف آسان است و مفسّران ذكر كردهاند كه او اسم اعظم خداوند را مىداند كه هرگاه از او سؤال شود ، پاسخ مىدهد . »
عميقتر از اين ، سخن سلطان محمّد گنابادى است . وى مىگويد كه ، اين كتاب همان « قرآن تكوينى است كه نازل مىشود و به صورت كتابهاى آسمانى يا شرايع الهى جدا مىگردد . »
ملاصدرا در خلال شرح آيهء دوم سورهء سجده مىگويد : « آيا كتاب چيزى جز آن است كه در آن چيزى نوشته شود ، چه كتابت عقلى باشد و چه حسى ؟ آيا كتاب جز به تصوير كشيدن حقايق است ؟ چه بهوسيلهء مداد بر روى كاغذ يا پوست حيوانى ، و يا بهوسيلهء
هامش
( 1 ) - رعد ( 13 ) آيهء 38 : براى هر زمانى كتابى است .
( 2 ) - همان ، آيهء 39 : خدا آنچه را بخواهد محو يا اثبات مىكند .
( 3 ) - رحمن ( 55 ) آيهء 29 : هر زمان او در كارى است .
( 4 ) - رعد ( 13 ) آيهء 39 : و اصل كتاب نزد اوست .
( 5 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 78 : و از ميان آنان گروهى هستند كه زبان خود را به [ خواندن ] كتاب [ تحريفشدهاى ] مىپيچانند ، تا آن [ آنچه از خود مىگويند ] را از [ مطالب ] كتاب [ آسمانى ] پنداريد .
( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 79 : پس واى بر كسانى كه كتاب [ تحريفشدهاى ] با دستهاى خود مىنويسند !