الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ
« 1 » ؛
قالُوا ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ
« 2 » . راغب بار ديگر به شرح تكبّر مىپردازد و مىگويد : « تكبّر بر دو وجه است :
1 - افعال نيك در حقيقت فراوان باشد و بر نيكيهاى ديگرى افزون ؛ از اين رو ، خداوند به تكبّر توصيف شده است ؛ مثل آيهء
الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ
« 3 » . 2 - خود را به تكلّف زند و چنين وانمود كند كه در توصيف عامّهء مردم است ؛ مثل :
فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
« 4 » ؛ و
كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ
« 5 » . كسى كه به اوّلى توصيف شود ، پسنديده و به دومى ناپسند است . و اين دلالت دارد به اين كه ، گاهى درست است انسانى به آن توصيف شود و ناپسند نيست .
سَأَصْرِفُ عَنْ آياتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ
« 6 » ؛ كه متكبّران را به ناحق آورده كه در برابر متكبّران به حق مىباشد ؛ يعنى كسانى كه در راه خدا خشم مىگيرند و به خاطر دين خدا قيام مىكنند .
در حديث مرفوع آمده است : چه خوب است تواضع ثروتمندان نسبت به فقيران ! و بهتر از آن تكبّر مستمندان نسبت به ثروتمندانى كه به خاطر بزرگى آباء و اجدادى تكبّر مىورزند ؛ يعنى خودشان را فراموش كردند و به اصلشان كه از نطفهء گنديدهاى از گل گنديده هستند ، نمىانديشند . در ضرب المثلها آمده است : « كبر با متكبّر ، تواضع است ؛ براى خدا ، در خوار نمودن كسانى كه بر مردم و شريعت و دين خداوند به ناحق و بدون علّت تكبّر مىورزند . تواضع مىكنند نه به خاطر ارضاى غرور عطشناك و شهوتهاى بى خاصيّت خود .
پس كبر بر چنين افرادى و ايستادن در برابر آنها همان راه حق ، هدف واجب ، دعوت حق و قانون درست و سالم است . آيا جز متكبّران ، امروزه كسانى بر حقوق مردم حاكميّت دارند ؟ و
هامش
( 1 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 40 : در حقيقت ، كسانى كه آيات ما را دروغ شمردند و از [ پذيرفتن ] آنها تكبّر ورزيدند ، درهاى آسمان را بر ايشان نمىگشايد .
( 2 ) - همان ، آيهء 48 : مىگويند : جمعيت شما و آن [ همه ] كردنكشى كه مىكرديد ، به حال شما سودى نداشت .
( 3 ) - حشر ( 59 ) آيهء 23 : عزيز ، جبّار [ و ] متكبّر است .
( 4 ) - زمر ( 39 ) آيهء 72 : وه چه بد [ جايى ] است جاى سركشان !
( 5 ) - غافر ( 40 ) آيهء 35 : اينگونه خداوند بر دل هر متكبّر زورگويى مهر مىنهد .
( 6 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 146 : به زودى كسانى را كه در زمين ، به ناحق تكبّر مىورزند از آياتم رويگردان سازم .