( 1 ) و امّا اين پندار ، كه اين سرزمين از ديدگان همهء جهانيان ، پنهان مىباشد ، چنان كه وضع خود حضرت مهدى - عليه السلام - نيز بدين گونه است - اگر نظريّهء اوّل در مورد نحوهء غيبت صحيح باشد - نظرى است كه برخى از محققين آن را ابراز داشته « 18 » و براى تأييد آن وسعت قدرت خداوند ، و روايتى را كه طبق آن ، حضرت رسول اكرم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به هنگام اداى نماز ، در برخى اوقات از ديد كفّار مخفى مىمانده است ، شاهد آوردهاند .
( 2 ) و ليكن اين استدلال امكان عقلى اين گونه پنهانى را اثبات مىكند ، نه وقوع آن را . و ما نيز قدرت بىنهايت خداوند را در بالاتر و بزرگتر از اين اندازه قبول داريم ، لكن وقوع اين جزاير در خارج را نفى مىكنيم و ميان پنهان شدن حضرت مهدى - عليه السلام - و يا حضرت رسول معظم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و مخفى بودن اين شهرها تفاوت مىگذاريم .
( 3 ) چرا كه پنهان شدن حضرت مهدى - عليه السلام - و يا رسول اكرم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - براى اين است كه وجود مباركشان از گزند آفات ، مصون مانده ، بتوانند به هدايت مردم پردازند و بر آنان حجت را تمام نمايند . پس پنهان شدن آنان با قانون معجزات مطابق است ، زيرا آن قانون عبارت است از اينكه هرگاه كامل ساختن حجّت ، متوقف بر معجزه باشد ، خداوند آن را به وجود مىآورد و توسط آن نواميس طبيعى را خرق مىنمايد و در خارج از اين حد معجزهاى پديد نمىآورد . « 19 » و بر اساس همين اصل ، نظريّه اوّل را كه - نظريّه خفاء بدن باشد - رد كرده ، نپذيرفتيم ، زيرا براى سلامتى حضرت مهدى
هامش
( 18 ) نجم ثاقب / 227 .
( 19 ) اگر مقصود از كامل ساختن حجّت اينست كه اتمام حجّت بر منكران و ناباوران كند و مىبايست هميشه صدور معجزات در مقابل آنان باشد تا بهانهاى براى ايمان نياوردن نداشته باشند ، به اين معنى و با اين قاطعيّت نمىتوان چنين قانونى براى معجزات وضع كرد . ولى اگر مقصود از اكمال حجّت معناى وسيعى است كه شامل تكميل و استوارسازى عقيده معتقدان و تشديد و ازدياد محبّت و دوستى دوستان نيز بشود ، در آن صورت قانون صدور معجزه محدود مىشود به عدم بيهودگى و ترتّب هدفى عقلانى بر آن . و در آن صورت بروز بسيارى از امور خارق العاده از مقام ولايت ائمّه ، بجا و بمورد و قابل پذيرش است . ( مترجم )