قانون تمحيص و آزمايش است ، چون ادلّهء ما بر اين مطلب دلالت مىكند كه وسائل تمحيص و آزمايش دو گونه است : طبيعى و اعجازى ؛ و وسيلهء اعجازى اثرش بيشتر و نتيجهاش كاملتر است ؛ زيرا ايمان داشتن به دروغگوئى كسى كه به دست او معجزهاى انجام گرفته است كارى بس دشوار است .
( 1 ) گوئيم : نه ، چنين نيست ، اين مطلب را نمىتوان با برهان اثبات كرد زيرا آزمايشى كه موجب تربيت حقيقى است جز از راه وسيلهاى طبيعى و زندگى معمولى طولانى امكان ندارد ، ولى تمحيص اعجازى فقط در صورتى است كه اقامهء حجّت و دليل متوقّف بر آن باشد كه تمامى معجزات پيامبران تحت اين قاعده داخل مىباشند و اينها خود محكى براى تشخيص مؤمن از كافر مىباشند ، لكن صدور معجزهاى كه انسان را به باطل گرايش دهد و موقعيّت نادان را تثبيت نمايد از خداوند متعال محال است . و اين مطلب با برهان و دليل اثبات شده است ، و ايمان داشتن به دروغگو بودن كسى كه به دست او معجزهاى انجام گرفته كار اشخاص منحرف است ؛ زيرا ما دليل و برهان داريم بر اينكه خداوند به دست اشخاص دروغگو معجزهاى انجام نمىدهد ( چنان كه در جاى خود اين مطلب ثابت شده است ) .
( 2 ) وقتى اين مطلب محال و باطل بود چگونه ممكن است راهى براى تمحيص و آزمايش اشخاص قرار گيرد ! ؟ و جدا مىتوان گفت كه اين گونه استدلال ناشى از كجفهمى نسبت به اصول اسلامى است .
بنابراين مىبايست آنگونه روايات را كه گوياى اين گونه مطالب مىباشند متعرّض شد تا در مبحث آينده از آنها راحت باشيم . البتّه بايد از پيش به اين نكته توجّه داشته باشيم كه آنچه مورد پذيرفتن و يا رد قرار مىگيرد ، همان مفهوم ظاهرى و عبارات صريح روايات است ، نه عبارات رمزى و كنائى كه ممكن است تأويلاتى صحيح داشته باشد .
( 3 ) و در اينجا چند مورد از آنها را كه با قانون معجزات سازگار نيست متذكّر مىشويم . آنچه كه در اين موضوع صريح و واضح است كنار مىگذاريم و آنچه را كه داراى عباراتى رمزى و كنايى است و امكان دارد كه برداشت كاملترى از
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 598
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٥٩٨