دليل و يا تحقّق روز موعود متوقّف بر انجام اين حوادث است كه روايت پذيرفته شده و مورد قبول قرار گرفته است ، ولى اگر با قانون معجزات منافات داشت و ما نتوانستيم كه يقين كنيم بر متوقّف بودن روز موعود بر انجام اين كارها ، ديگر نيازى به پيدايش اين دو نشانه نيست .
( 1 ) آرى ، اگر اين پديده جنبهء اعجاز نداشته باشد بلكه از مطالبى باشد كه در طول تاريخ كمتر اتّفاق مىافتد ، گرچه ممكن است پيش از هبوط آدم اتّفاق افتاده باشد - چنان كه روايت هم گوياى همين مطلب بود - در اين صورت باز مىشود به روايت استناد جست و آن را پذيرفت و براى اثبات يك رويداد تاريخى به آن اكتفا كرد . ولى اين گونه فهم و برداشت از روايت خيلى بعيد است زيرا خسوف و كسوف با اين خصوصيّت در يك ماه از مطالبى نيست كه بگوئيم كم اتّفاق مىافتد بلكه همان جنبهء اعجاز است . ( براى بررسى دقيقتر اين بحث جاى وسيع ديگر لازم است و فعلا مجال بحث آن نيست ) .
از جمله چيزهائى كه شايد بتوان آنها را در ضمن همين معجزات دانست صيحه و نداى آسمانى است در صورتى كه برايش محملى طبيعى پيدا نكنيم ، و نيز خسف و فرو رفتن در بيداء است ، اگر آن را بر كيفر سريع در اين دنيا و يا بر طرفدارى از اهل حق حمل ننمائيم . ( در جهت آتيه دربارهء تمام اينها بحث خواهيم كرد - ان شاء اللّه تعالى . )
( 2 )
نكتهء سوم : مواردى كه بر اقامهء معجزات دلالت مىكند بيشتر از آنچه كه قانون معجزات مقتضى آن است .
واضحترين و صريحترين آنها رواياتى است كه دلالت مىكند بر انجام كارهاى اعجازآميز به دست طرفداران باطل و اشخاص منحرف از حق ، و اين ناگوارتر از جائى است كه معجزهاى بدون انگيزهء لازم انجام گيرد ؛ زيرا در اين صورت تأييد باطل و گول زدن مردم است به نادانى كه صدور اين كارها از خداوند متعال محال است .
( 3 ) اگر كسى بگويد : مجوز انجام كارهاى اعجازآميز بدست منحرفين ، همان