ما مىرسد . « 11 »
( 1 ) كلينى در كتاب كافى بابى را به همين مضمون اختصاص داده است كه ائمّه - عليهم السلام - در هر شب جمعه بر مقامشان افزوده مىشود ، و سه حديث در اين باب آورده است كه بر اين مطلب دلالت مىكند ، و در آنها به اين نكته تصريح شده است كه ائمّه از طريق الهام به علوم و معلومات تازهاى مىرسند ، و همين الهام اوّلين عاملى بود كه براى تكامل ذكر كرديم ، كه از آن به اين جمله تعبير شده است كه : اگر نباشد آن ، ما تمام مىشويم و پايان مىپذيريم . و يا اينكه فرمودند : اگر آن نباشد ، آنچه كه نزد من است پايان مىپذيرد .
( 2 ) براى بهتر فهميدن اين پايان پذيرفتن كه در اين روايات بود دو نظريّه وجود دارد :
نظريّه اوّل : اين پايانپذيرى و تمام شدن از كارهاى بزرگ و فداكاريهاى دشوارى پديد مىآيد كه امام - عليه السلام - بر طبق مسئوليّت خود آنها را انجام مىدهد ، زيرا اگر توفيق الهى همراهى نكند انجام اين كارهاى بزرگ توان انسان را روبه فرسايش برده و از بين مىبرد .
( 3 ) نظريّهء دوم : نفاد و از بين رفتن نيروهاى موجود امام - عليه السلام - به خاطر مواجه شدن نيروهاى اوّليّهء ايشان است با مشكلات و دشواريهائى كه بيش از حدّ توان و طاقت است ، و در برخورد با آنها به تحليل مىروند ، و اگر دريافت الهام از خداوند نباشد و بر امكانات و نيروهاى حضرتش افزوده نگردد قابليّت رهبرى از ايشان گرفته مىشود و شايستگى خود را از دست مىدهند .
( 4 ) البتّه مىتوانيم هر دو نظريّه را به يك مسأله برگردانيم و تفسيرى واحد برايش بياوريم و جزئيّاتش را كنار بگذاريم . بهر حال اين اخبار و روايات گوياى آنند كه بر مراتب كمالات امام افزوده شده و دائما نيروهاى ايشان رو به كمال رفته و از مرتبهء عصمت هم بالاتر مىروند ؛ زيرا اين مسأله واضح و روشن است كه مراتب پيش از درجهء عصمت ، عصمت را پديد آورده و حضرت را شايستهء مقام
هامش
( 11 ) كافى 1 / 255 .