حال با در نظر گرفتن اين معانى از آيه شريفه و با توجه به اينكه تا كنون يك چنين سلطه و حكومتى براى مؤمنين ايجاد نشده ، خواه ناخواه بايد به انتظار آينده نشست تا اين وعدهء الهى تحقق يابد و ببينيم كه مؤمنان چگونه وارثان و حاكمان بر كل روى زمين خواهند شد .
( 1 ) آيهء دوم :
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ *
« 4 » .
اوست آن ( خدايى ) كه پيغمبرش را با هدايت و راهنمايى و دين و آئين حقّ و درست فرستاد تا آن دين را بر همهء دينها غالب و چيره گرداند و اگر چه مشركين كراهت داشته و نپسندند .
اين آيه ، به روشنى هدف نهايى بعثت حضرت خاتم النبيين را اعلام مىدارد ، كه آوردن دين حق و هدايت براى غلبه دادن آن است بر تمامى اديان و مسلكها و مذاهب ؛ و اين علت و غايت را از كلمه « ليظهره » كه لام تعليل دارد مىفهميم . چون لام بر هدف و علت غائى دلالت دارد ، پس علّت آوردن شريعت اسلام همان است كه آن را حاكم و پيروز و غالب بر تمامى اديان بگرداند ، و اين وقتى انجام مىگيرد كه اسلام بر تمامى پهنه گيتى حاكم و حكمران باشد .
( 2 ) وقتى هدف از بعثت پيامبر اسلام و آوردن شريعت و ديانت مقدسه اسلام ، اين سلطه و حاكميّت جهانى باشد ، خواه ناخواه بايد به انتظار آينده نشست و منتظر اين وعده راستين الهى بود ؛ زيرا وعده خداوند تخلفبردار و خلافپذير نيست .
اين دو آيه گرچه بر مطلوب ما دلالتى روشن و واضح داشت ، ولى در عين حال آيه :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
در مقام استدلال ظاهرتر و محكمتر است ؛ زيرا در آن آيه اصولا هدف و انگيزه خلقت انسان را بيان مىدارد ، و اين هدف نهايى از همان آغاز آفرينش در نظر بوده ، ولى در آن دو آيه فقط غرض و هدف از بعثت خاتم الانبياء و يا نزول شريعت اسلام و يا به صورت
هامش
( 4 ) سورهء توبه / 33 ؛ صف / 9 ؛ فتح / 28 .