كارهاى ناشايستى كه گذشتگان شما از آن بر كنار بودند ، روى آوردند و پيمان خداوند را طورى پشت سر انداختند كه گويا اصلا از آن خبرى ندارند . » زيرا گذشتگان نيكوكار و شايسته ، با پيروى از دستورات الهى و تعهد نسبت به مقرّرات دينى ، عزّت يافته و از نافرمانى خداوند به دور بودند و به پيمانى كه با خداوند بسته بودند پايبندى داشته و از روى آگاهى به تمام دستورات الهى گردن نهاده بودند . امّا جانشينان آنان به كارهاى ناشايستى كه گذشتگان از آنها اجتناب مىكردند روى آورده ، در مقابل خواستهها و شهوات نفسانى سر فرود آوردند و در نتيجه دشمنان دين و حقيقت بر آنان سلطه يافتند و در پيشگاه دين و عهد الهى و امّت و خويشتن خود ، مقصّر و گناهكار به حساب آمدند و لذا با توجّه به اين تعبير امام - عليه السلام - درمىيابيم كه اين حالت باعث تأسف و ناراحتى شديد حضرت شده است .
( 1 ) نكته سوم :
فرمايش حضرت : « ما گرچه بر حسب صلاحديد خداوند نسبت به ما و شيعيانمان ، از محل سكونت ستمكاران بدوريم و تا وقتى كه حكومت دنيا در دست فاسقان و تبهكاران باشد ، در اين حالت به سر مىبريم . » اين دورى از محل سكونت ستمكاران ، با هيچ يك از دو نظريّه اصلى درباره غيبت حضرت منافات ندارد و با فرمايش خود حضرت به على بن مهزيار نيز مطابق است كه به او فرمود :
« من در نقاط دور دست و بيابانهاى دور از آبادى زندگى مىكنم . » در آن محل حضرت مىتواند به حالت پنهانى جسم - بر طبق نظريّه خفاء شخص - و يا به صورتى كه از حيث ظاهر شناخته نشود - بر طبق نظريّه دوم - زندگى كند . وقتى كه با هر دو نظريّه مناسب بود ، هيچ يك را نفى نكرده و تعيينكننده يكى از آن دو نيز نخواهد بود ، گرچه چندان هم بىاشكال نخواهد بود .
( 2 ) و نيز آن صلاحديد الهى كه حضرت در اين عبارت بدان اشاره فرموده است در حقيقت راجع به اصل غيبت مىباشد و به مجرّد دورى مكان زندگى حضرتش مربوط نمىباشد . و اين نحوهء بيان براى اشاره به نفس مسألهء غيبت اتّخاذ شده است .
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 179
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص١٧٩