( 1 ) نكته دوم :
فرمايش حضرت كه فرمود : « خداوند آنان را به پيروى و اطاعت خود عزيز و گرامى بدارد . » اين جمله گوياى آن است كه خروج از اطاعت و فرمانبردارى از خداوند مستلزم ذلّت و خوارى ، و ملتزم شدن به فرمان خداوند مستلزم عزّت و آقايى است . پس بايد از ذلّت و خوارى معصيت خداوند به سوى عزّت و شرافت اطاعت پروردگار بيرون شد .
اين موضوع بر حسب مفاهيم اسلامى ، روشن و واضح است ، زيرا عزّت از آن خدا و رسول و مؤمنان است . خضوع و فروتنى براى خداوند از سويى خضوع و فروتنى براى حق و در پيشگاه حق است ، و از ديگر سو خضوعى است در مقابل همان حقيقتى كه جهان هستى در مقابل او سر تعظيم فرود آورده است ، كه قدرت ازليه و حكمت بىنهايت خداوند است . اين دو جنبهء خضوع به منطق عقل سالم ، حق و عدالت است .
( 2 ) علاوه بر اين ، خضوع در مقابل خداوند ؛ به معنى التزام به دستورات و اوامر و نواهى او و منحصر كردن راه را فقط به راه او ، انسان تابع خداوند را از پيروى ديگر منابع قانونگذارى بشرى كه از راه راست منحرف و در پرتگاه سقوط قرار گرفته ، بىنياز مىسازد ، و ديگر دنبال قانونهايى كه به خاطر تأمين منافع شخصى و قراردادهاى فردى ، وضع شده است ، نمىرود ؛ و با اين بىنيازى ، انسانى متعالى ، عزّتمند و و الا خواهد شد .
و امّا انسانى كه از زير بار تعهد نسبت به تعاليم عادله الهى شانه خالى كرد ، و پايبند دستورات مذهبى نبود ، راه هرگونه انحرافى به روى او باز است و خواستهها و شهوات نفسانى او را به هر طرف كه بخواهد مىكشاند . و معناى ذلّت و خوارى نافرمانى خداوند اين است .
( 3 ) البتّه براى اين جمله كه عزّت در اطاعت و پيروى از دستورات خداوند است ، معانى ديگرى نيز هست كه اكنون نيازى به بازگو كردن آنها نيست .
و اين است معناى فرمايش امام - عليه السلام - آنجا كه فرمود : « أعزّهم اللّه بطاعته » : خداوند آنان را به اطاعت خويش محترم گرداند . و نيز آنجا كه فرمود :
« آگاهى ما از خوارى و ذلّتى كه به شما رسيده ، از آن وقت كه گروهى از شما به
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 178
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص١٧٨