گشت و خلقى عظيم را نابود كرد « 1 » . شايد اين مصيبت هشدارى بود از آسمان به شومى حكومت و خلافت متوكل .
هنگام بيعت با او عبيد اللّه بن طاهر چهارصد كنيز زيبارو و تازهكار ( آواز نياموخته ) از جمله « محبوبه » - كه خليفه ، شيفته او گشت - به متوكل تقديم كرد ! « 2 » در اينجا به برخى از جنبهها و روش او اشارهاى گذرا مىكنيم :
صفات نفسانى : ويژگيها و گرايشهاى روحى متوكل بدين قرار بود :
1 - ميل به سرگرمى : متوكل زندگيش را صرف سرگرمى و لهو مىكرد و كمترين گرايشى به جدّيت نداشت و علاقه به شوخى و تفريح از خصلتهاى ذاتى او بود . مورّخان مىگويند خلفاى پيشين هيچ يك مسخرگى ، هزل و سبكى را در مجلس خود وارد نكردند تا آنكه متوكل به خلافت رسيد و همهء اين كارها را ايجاد كرد و خواص او از او پيروى كردند « 3 » . او دلقكانى وارد مجلس مىكرد تا حركات خندهدار كنند و به تقليد صدا و رفتار ديگران بپردازند و ادا درآورند « 4 » . ( اين مطلب را بعدا پى مىگيريم ) .
2 - گنداب گناه : يكى ديگر از خصوصيات آشكار خليفه دلبستگى شديدش به لذتها و شراب بود « 5 » متوكل دو غلام به نامهاى « بنان » و « زنام » داشت كه در نوازندگى و خوانندگى ماهر بودند و هرگز از آنان جدا نمىشد و وقتى به شرابخوارى مىپرداخت كه يكى از آن دو عود مىنواخت و ديگرى سرود مىخواند « 6 » .
هامش
( 1 ) - تاريخ الخلفاء / سيوطى ، ص 346 .
( 2 ) - نساء الخلفاء ، ص 92 .
( 3 ) - محاضرات فى تاريخ الامم الاسلامية ، ص 265 - 266 .
( 4 ) - الديارات ، ص 26 .
( 5 ) - بين الخلفاء و الخلعاء ، ص 115 .
( 6 ) - ثمار القلوب ، ص 122 .