است كه اين پدر و پسر يعنى : « عبد الله » و « سبأ » بايستى هر دو از عرب باشند و سازندهء اين افسانه ، يعنى سيف بن عمر نيز عبد الله بن سبأ را به صراحت از مردم صنعاى يمن معرّفى مىكند ! و تمام مورّخين و نويسندگان ، دورهء فعاليّت و نشاط ابن سبأ را به دوران عثمان بن عفان و على امير مؤمنان ( ع ) محدود و معيّن ساختهاند . و دوران نشاط و فعاليتّى كه براى وى ذكر نمودهاند ، از دههء چهارم قرن اول هجرى تجاوز نمىكند . و تمام افسانهها و داستانهايى كه در اطراف عبد الله بن سبأ بافته شده است نشان مىدهد كه او از مشاهير و افراد معروف و سرشناس عصر خويش بوده است .
با اين مقدّمات سه گانه معلوم مىگردد كه عبد الله بن سبأ مردى عرب ، و فرزند يك مرد عرب بوده و در دهه چهارم از قرن اول هجرى و در دوران عثمان و على ( ع ) در جزيرة العرب مىزيسته و در امور دينى و سياسى مسلمانان فعاليّت چشمگيرى داسته و بدين سبب مرد معروف و سرشناس آن عصر بوده است .
و از اين جاست كه يك اشكال غير قابل حل پيش مىآيد و آن اين است كه در جزيرة العرب در قرن اول اسلامى تا دوران خلفاى اموى ، مردى از عرب در تاريخ يافت نمىشود كه نامش و نام پدرش و محل زندگى و فعاليتش معلوم باشد معروف و سرشناس و رهبر فكرى مردم هم باشد ، ولى نام جد و سلسلهء پدرانش شناخته نشود ، زيرا عربها در حفظ انساب خود آن چنان تلاش پيگير و فوق العادهاى داشتند كه اين تلاش به سر حد غلو و افراط مىرسيده است تا جايى كه نه تنها در بارهء انساب افراد خود دهها كتاب تأليف و تدوين كردهاند ، بلكه براى حفظ انساب اسبهاى خويش نيز توجه خاصى داشتهاند كه حتى دانشمندانى در نسب اسبها كتابها نوشتهاند مانند ابن الكلبى ( در گذشتهء 204 ه - . ) كه كتاب او در نسب اسبها به نام « انساب الخيل » در دسترس مىباشد . و اينك در بارهء تاريخ آن عصر اسلام و تراجم اهلش و انساب ايشان و ساير فنون ادب آن عصر هزاران جلد كتاب خطى و چاپى در اختيار و دسترس ما قرار دارد و در هيچيك از اين كتابها از نسب عبد الله بن سبأ خبرى نيست .
پس عبد الله بن سبأ كيست ؟ نام جد وى چيست ؟ پدران و اجدادش كيانند ؟ و سلسلهء نسبشان به چه كسى منتهى مىگردد ؟ و از كدام قبيله و تيره بودهاند ؟
عبدالله بن سبأ و ديگر افسانه هاى تاريخى — صفحة 791
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص٧٩١