كسانى هستند . كيانند ؟ آن گاه چگونگى حال هر يك را به تفصيل و با دقّت تمام بيان مىكنند كه در كدام شهر مىزيسته ، با ورع و تقوى بوده است يا سست عقيده ، شيعه بوده است يا سنّى ، خارجى يا غالى ، مرجئى يا قدرى ، معتزلى يا اشعرى ، قائل به خلق قرآن بوده است يا قائل به قدم آن ، دور از دربار حكومت وقت بوده است يا دربارى ، داراى حافظهء قوى بوده يا كمحافظه ، راستگو بوده يا دروغگو ، سلامت عقل را تا آخر عمرش حفظ كرده است يا در آخر عمر خرف شده است ، در نقل حديثى با ديگرى اشتراك دارد يا به تنهايى روايت مىنمايد ، تا آن جا كه شمارههاى حديث جمعى از روات را تعيين كردهاند . بعضى از طبقات ، اجازهء روايت به نام شاگرد صادر مىنمودهاند و به شاگرد - راوى - گواهىنامه مىدادهاند كه خود اين اجازههاى روايتى را دانشمندان در دهها جلد كتاب جمعآورى و ضبط نمودهاند . « 1 » اين ها و دهها مشخّصات ديگر ، براى راويان حديث نوشتهاند . علم حديث تا آن پايه اهميّت و ارزش داشت كه براى فراگرفتناش از شهرى به شهر ديگر سفر مىكردهاند ، مانند اين كه امروزه براى تحصيل علم از كشورى به كشور ديگر سفر مىنمايند . از خراسان به مدينه مىرفتند از يمن به مصر و از رى به بغداد و نيشابور و كوفه و بصره و بلخ و سمرقند .
كتابهايى كه در رسيدگى به حال راويان نگاشته شده است ، به چند دسته تقسيم مىشوند . در بيشتر كتابها نام راويان تا عصر مؤلّف به ترتيب الفبا نوشته شده و به شرح حالاش پرداختهاند ، مانند : تاريخ كبير و وسيط بخارى ، جرح و تعديل رازى ، و تهذيب إبن حجر عسقلانى .
و بعضى به ترتيب سال است به اين معنى كه شرح حال هر يك از روات ، در سال وفاتاش نوشته شده است ، مانند : التهذيب إبن حجر عسقلانى ، العبر تأليف ذهبى شذرات ، الذهب تأليف بن عماد ، المرفيات تأليف صلاح الدين صفرى ، و تكملة الرفيات منذرى ، و
هامش
( 1 ) . مراجعه شود به جوامع السيرة ابن حزم .