براى اين كه پاسخ اين سؤال كاملًا روشن شود مىگوييم :
دانشمندان علم حديث ، راويان حديث را طبقهبندى نمودهاند .
طبقهء اوّل : جماعتى هستند كه معاصر رسول خدا ( ص ) بوده و بدون واسطه از ايشان روايت مىكنند اين دسته را اصحاب يا صحابه مىنامند .
طبقهء دوم : كسانى كه پيغمبر ( ص ) را درك نكرده ، ولى اصحاب آن حضرت را ملاقات كرده و از ايشان روايت مىنمايد . اينان را تابعين مىنامند و از تابعين آنانى را كه از ده نفر از صحابهء و بيشتر روايت نمودهاند « بزرگان تابعين » مىنامند .
طبقهء سوّم : آن دسته از تابعين را گويند كه از بعض صحابهء پيغمبر ( ص ) ، حديث روايت كردهاند و زمان اين طايفه ، تا آخر خلافت وليد اموى به سال 126 ختم مىشود .
طبقهء چهارم : آخرين دستهء تابعين و راويان همزمانشان مىباشند و اين طبقه ، غالباً از طبقهء اوّل تابعين روايت نموده و بعضى از اينان نيز ، درك بعضى از صحابه را نمودهاند . زمان اين طبقه ، تا آخر خلافت بنى اميّه و به سال 132 ختم مىشود .
طبقهء پنجم : راويانى هستند كه پس از طبقهء چهارم بوده و زمانشان تا آخر خلافت منصور عبّاسى است .
طبقهء ششم : راويانى كه زمانشان به آخر خلافت مأمون ختم مىشود ، « 1 » و اين طبقهبندى تا طبقهء چهاردهم مىرسد . برخى از دانشمندان به طرزى ديگر طبقهبندى نمودهاند : راويانى كه در ده سال اوّل هجرت وفات نمودهاند ، طبقهء اوّل . و آنان كه در ده سال دوم وفات نمودهاند ، طبقهء دوم و به همين منوال طبقات را بالا بردهاند . و چون علم دين در اوايل قرن اوّل قجرى ، منحصر به قرائت قرآن و روايت حديث بوده و پس از آن تنها روايت حديث ، مهمترين علوم دينى گرديد ، لذا هر يك از صحابه و تابعين و مابعد اينان را كه حديث روايت نمودهاند ، عالم مىشمارند و آن كس را كه از او روايت شده شيخ مىنامند ، هر شيخى را - كه استاد روايت بوده - تعيين كردهاند كه چند نفر شاگرد داشته و هر شاگردى را تعيين كردهاند كه از چند شيخ روايت نموده و استادان وى چه
هامش
( 1 ) . به چهار مجاد تذكرة الحفاظ ، چاپ حيدر آباد مراجعه شود .