هركه را آنچه در شمار آيد * آن هنرمند را به كار آيد
( نظامى )
2625 - خليفة اللّه
چون حضرت آفريدگار انسان را مختص به كرامت خود فرموده و در بين موجودات به نجواى
إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً
« 1 » به خلافت برگزيد ، پس واجب است كه متخلّق به اخلاق الهيّه و متشبّه به اوصاف وى گردند چه حكيم سفيه را خلافت و عالم جاهل را نيابت ندهد ؛ بدين جهت حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و إله فرموده : « تخلقوا بأخلاق اللّه » .
2626 - فلسفه
گفتهاند : فلسفه ، تشبه به حقتعالى است ؛ هركس شخصيتش به علم كامل نباشد و از ساير مكوّنات به رتبه برترى نيابد مستحقّ تفويض امر مكوّنات و تدبير امور ايشان نمىشود و نشايد تصرّف ايشان را به دو تفويض و مكوّنات را تسخير او گردانند كه امضاى امر خلافت و اجراى حكم در قوه امكان نداشته امر مكوّنات را مختل و رشته انتظام را گسيخته دارد :
إذا كان الغراب دليل قوم * فتناوس المجوس لهم مقيل
* * * هرگاه كلاغ راهنماى گروهى باشد ، پس رقص مجوس نيز نجاتگر ايشان خواهد بود .
استخلاف به علم و عمل ميسّر است چه علم به منزلهء ماده و عمل به منزلهء صورت است چنان چه وجود صورت بدون ماده محال است و بقاى ماده هم بدون صورت ممتنع پس وجود علم بدون عمل عبث و حصول عمل بدون علم ممكن نيست چنانچه حضرت اسد اللّه الغالب على ابن ابى طالب - رضى اللّه عنه - فرموده : علم همراه با عمل است ، علم عمل را به خود بخواند ، اگر پاسخ بشنود با شخص همراه شود و الا از او دور مىشود .
2627 - رحم روزگار
زمانه داشت ز من كينه كهن در دل * چو مبتلاى توام ديد مهربان گرديد
( ناشناس )
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 30 . ( . . . من در زمين جانشينى خواهم گماشت . . . . )