2293 - كسوف
كسوف اگر غير تام و باقى از شمس هلالى باشد ، نور خورشيد در ثقبهء ضيق مستدير بر سطح مسطح مقابل ثقب هلالى است و نور قمر ، هنگام انخساف غير تامّ يا در اوّل و آخر ماه از ثقبهء ضيق بر سطح مسطح مقابل ثقب نفوذ كند ، مدوّر است . اگر ثقب وسيع و سطح مقابل ثقب باشد ، نور خارج از نيّرين هنگام كسوف و خسوف كه هلالى از ايشان باقى باشد ، به شكل ثقبه است به هر وضع كه باشد و علّت اين در نهايه مذكور است . هركسكه خواسته باشد بر آن مطّلع شود ، بايد نهايه را ملاحظه نمايد .
2294 - مراتب منطق
« علّامه » در شرح « حكمة الاشراق » گفته : مرتبهء منطق بايد بعد از قرائت علم تهذيب الاخلاق و بعد از تقويم فكر به بعضى علوم رياضى و هندسه و حساب باشد . چه « بقراط » در كتاب « عقول » گفته : بدنى كه پاك نباشد ، هرغذايى كه به آن دهى ، شرّ و و بال مىافزايد . مىبينى كسى را كه اخلاق خود مهذّب ندارد و عروق را پاك نكند . در شروع به علم منطق اگرچه مقلّد قلّادهء طاعت هم باشد ، سالك طريق ضلال و منحرط در سلك جمال گردد . آنانكه اعمال و اقوال ظاهرهء شرعى را فراموش و حقّى را پايمال كرده ، طريقه و گمراهى خود را تصديعى كشيده ، حجّتى در ترك صور اشيا و انكار ظواهر اشياء ابراز نموده كه در حكمت معانى اشيا متحقّق شود نه صور و به ممارست معانى بر حقايق امور پىبرند نه بر ظواهر امور ، جهل محضاند . ندانستهاند كه صور مرتبط به معانى و ظواهر اشياء مبنى به حقايق و حقيقت حكمت ، ترك ملاحظهء عمل است نه ترك عمل .
حقّ جل و علا در روز قيامت ، جزاى ايشان را در كنار ايشان خواهند گذاشت . غرض از تقويم فكر هم انسيّت طبايع است با برهان .
2295 - سرگرم آرزوها
حكيمى گفته : « امل » مونسى است كه اگر تو را به مطلب نرساند ، به مشغلت سرگرم سازد .
2296 - آرزوى زيبا
أمانيّ من ليلى حسان كأنّما * سقتني بها ليلى على ظماء بردا
متى إن تكن حقا تكن غاية المنى * و إلّا فقد عشنا بها زمنا رغدا