بدانكه صفات ثبوتيه دو قسمند يكى حقيقيّه و ديگرى اضافيّه . بعبارت ديگر :
يكى ذاتيه ، و ديگرى فعليه .
اول - عبارتست از صفاتى كه در مرتبهء ذات متحقق باشند به اين معنى كه با قطعنظر از جميع امور خارجهء از مرتبهء ذات اتّصاف به آن صفات متحقق باشد ، اين است معنى صفات حقيقيّه و نعوت ذاتيه واجب الوجود بالذات بمقتضاى برهان و عرفان . و يا صفات حقيقيه عبارتند از صفات وجوديه كه اضافهء مبدئيّت و اعتبار مصدريّت را مدخليّتى در اتصاف به آن صفات نباشد ، مخفى نماناد كه تعريف دوم اعم از تعريف اول است زيرا كه بنا بر زيادتى صفات حقيقيه نيز اين تعريف صادق است بخلاف تعريف اول كه در صورت عينيّت صادق است نه در صورت زيادت چنان كه در نزد بصير ظاهر و منكشف است . و بيان اعميّت دوم آنست كه در صورت زيادتى صفات قيام را مدخليّت در اتصاف است نه ايجاد و اصدار ، اگرچه مصدر آن صفات ذات موصوف و مبدأ آن نعوت حقيقت منعوت باشد ، متفطن باش و اين معنى محل نزاع و مورد خلاف ميتواند شد در ميانهء طايفهء اشعريّه كه بزيادتى صفات حقيقيه قايلند . و در ميانهء حكما و محققين از متكلّمين كه بعينيّت آن صفات معتقدند ، در معنى اول متدبّر باش و بدان كه تعريف صفات اضافيّه بمقايسه و مقابله با حقيقيه مستنبط و مستفاد مىشود .
تنبيه " و تحقيق " [ نقل عبارت شيخ كلينى از اصول كافى در باب اراده و ديگر صفات فعليّه و ايراد مناقشات بر كلام آن عالم كبير ]
بدانكه ثقة الاسلام و المسلمين قدوة العلماء و المحدثين صاحب كتاب اصول كافى محمد بن يعقوب كلينى « قدس سرّه العزيز » در ذيل حديث المشيّة محدثه كه از صادق آل محمد « عليهم السّلام » مروى است بسه فرق در ميانهء صفات ذاتيه و صفات فعليّه اشاره فرمودهاند .
اول آنست كه صفات ذاتيّه عبارتند از صفاتى كه مقابل آنها در واقع نباشد بلكه سلوب محضه و ممتنع بالذات باشند . و بعبارت ديگر و تقرير واضحتر صفات