و غنيمت شمار زيرا كه منافع عظيمه و نتايج جليله به آن ، مترتب است و اهمال آن ، در تحقيق مقاصد ربوبيّه و مطالب كلاميّه موجب بسى اغلاط كثيره و مفاسد عظيمه است ، و در اين مسأله و مسألهء اثبات علم واجب الوجود بالذات ببعضى از آن اغلاط و مفاسد اشاره خواهم نمود .
لمعة " الهيّة "
بدانكه صفات واجب الوجود بالذات دو قسم است ، يكى ثبوتيّه و ديگرى سلبيّه .
اول عبارت است از معانى وجوديه و مفهومات ثبوتيه كه از براى ذات اقدس ثابتند و تعبير از آنها بنعوت كماليّه و صفات جماليّه است ، زيرا كه مفاد آنها زينت و جمال و مقتضاى آنها فعليت و كمال است .
دوم عبارت است از صفاتى كه مفاد آنها تقديس و تنزيه است و مآل آنها سلب قصورات و نقصانات است و تعبير از آنها بصفت تقديسيّه و صفات جلاليّه است ، زيرا كه مقتضاى آن صفات آنست كه ذات اقدس خداوند جليل اجلّ است از اينكه به نقصانات مشوب گردد و بقصورات مخلوط شود ، و در صحيفهء الهيه بسوى اين دو قسم از صفات اشاره فرمودهاند بكلام معجز نظام خود
« تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ
« 1 »
ذِي الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ »
و مجموع اسماء حسنى بصفات ثبوتيّه و صفات سلبيّه برمىگردند ، خواه بنودونه اسم منحصر باشند چنان كه در بعضى اخبار وارد است و يا بيشتر باشند ، چنان كه از تتبّع اخبار و ادعيّه ظاهر مىشود ، انشاء اللّه الرحمان اگر توفيق الهى يار باشد فصل عليحدهئى از براى شرح اسماء حسنى قرار مىدهم و بتفصيل معانى هريك را بيان مينمايم و تحقيق ميكنم كه كدام جماليّه و كدام جلاليّه است .
قسمة " اخرى [ تحقيق در صفات حقيقيه و اوصاف اضافيهء حق اول تعالى شأنه العزيز ]
هامش
( 1 ) - س 55 ى 78 .