[ بيان و تقرير اعتراض بر برهان و دفع اشكال بوجوه عديده ]
و از ضعيفترين اعتراضات و سخيفترين مناقشات بر اين برهان اعتراضى است كه بعضى از محجوبين از حقايق وجوديه و انوار الهيه ايراد نموده است ، ملخص آن اعتراض آن است كه معنى كلام حكما كه وجوب وجود نفس ذات و عين حقيقت واجب الوجود است ، آنست كه : بر نفس ذات واجب الوجود مترتب مىشود اثر صفت وجوب وجود ، نه اين است كه حقيقت واجب الوجود نفس اين صفت است و عين اين مفهوم است ، زيرا كه اين صفت از امور اعتباريه و از معانى انتزاعيه است ، چگونه عاقلى كجا مانده از فاضل تجويز مىكند كه حقيقت واجب الوجود از امور اعتباريه و معانى انتزاعيه باشد ، پس در حقيقت اشتراك در وجوب وجود برمىگردد باينكه بر نفس هريك از آن ذوات ، اثر صفت وجوب وجود مترتب مىشود . بنابراين امتياز به تمام ذات ، يا عينيت وجوب وجود مشترك متنافى و متمانع نيستند . مىگويم : گويا اين قائل تحصيل معنى عينيت وجود و عينيت وجوب وجود بلكه معنى عينيت صفات حقيقيه و اوصاف جماليه در واجب الوجود بالذات نكرده است ، و فرق در ميانهء مفهوم و مصداق و معنى و هويت نگذاشته است ، و عينيت وجوب وجود را بنيابت برگردانيده است ، چنان كه جماعتى از قائلين باعتباريت وجود و اصالت ماهيت عينيت صفات حقيقيه را در واجب الوجود - جل اسمه - بنيابت تأويل كردهاند . و فساد اين معنى در مسألهء عينيت صفات ظاهر خواهد گرديد ، و معنى عينيت وجود و عينيت وجوب وجود در لمعات مسألهء اثبات عينيت وجود مبين گرديد ، و از براى توضيح و تنقيح مىگويم :
مراد حكما از عينيت وجوب وجود در واجب الوجود بالذات ، آنست كه ذات او در حد نفس خود و در مرتبهء ذات خويش بدون اعتبار انضمام حيثيتى از حيثيات زايده بر نفس ذات و ملاحظه اقتران جهتى از جهات خارجه از حاق ذات ، حقيقيه بوده باشند آن جهات و حيثيّات ، يا اعتباريهء ثبوتيه بوده باشند يا سلبيهء تعليليه بوده باشند يا تقييديه ، اگرچه آن جهات و حيثيات مثل بودن آن ذات ، آن ذات باشد ، مصداق و محكوم عليه از براى موجوديت و محكى عنه و معنون عنه از براى معنى وجود و مفهوم موجود است . اين است معنى
لمعات الهيه (فارسى) — صفحة 149
مساهمون: ملا عبد الله مدرس زنوزى
ص١٤٩