اما حكومت خاص ، در اين نوع حكومت ، وظايف فرماندار منحصر بود به رسيدگى به امور سپاهيان ، تدبير امور مردم و حمايت از كيان اسلام و دفاع از حرمت دين با رعايت حدود الهى ، ولى نمىتوانست عهدهدار قضاوت شود ، يا احكام را اجرا كند ، يا ماليات و صدقات را جمعآورى كند حتى امامت در نماز كه قاضى در اين كار از وى شايستهتر بود .
در اين نوع حكومت ، خليفه ، قاضيان و مأموران جمعآورى ماليات را تعيين مىكرد و مأموران ، ماليات را به حساب بيت المال مركزى جمعآورى مىكردند و از همين اموال ، هزينه سپاهيان و جز آن را تأمين مىكردند . تعداد حكومتهاى خاص در دوران حكومت عباسيان كم بود .
حقوق كارگزاران را پس از تدوين ديوانها و معين كردن حقوق سپاهيان ، عمر بن خطاب تعيين مىكرد . و او نخستين كسى بود كه اين كار را كرد ، هنگامى كه عمار بن ياسر را به كوفه فرستاد و امامت جماعت و فرماندهى سپاهيان را بر عهده وى نهاد ، حقوق او را ششصد درهم در ماه قرار داد و براى فرمانداران ، كاتبان ، مؤذنها و همراهانش نيز حقوقى معين كرد و عثمان بن حنيف را براى اندازهگيرى زمين و عبد اللّه بن مسعود را براى قضاوت به كوفه فرستاد . وى شريح را نيز به قضاوت بصره منصوب كرد و براى عثمان روزى 4 / 1 گوسفند و 5 درهم قرار داد و حقوق ساليانه او را پنج هزار درهم مقرر كرد و حقوق عبد اللّه را يكصد درهم در ماه 4 / 1 گوسفند در روز و حقوق شريح را يكصد درهم و ده جريب زمين در ماه تعيين كرد .
از آنچه گذشت ، متوجه مىشويد كه عمار بن ياسر بر تمام آنها برترى داشت زيرا او امام جماعت و فرمانده سپاه بود كه در آن روز ، اماره مىگفتند . هنگامى كه عمر ، معاوية بن ابى سفيان را به حكومت شام منصوب كرد ، براى او ساليانه هزار درهم معيّن كرد .
در زمان بنى اميه ، فرمانداران مناطق ، امتيازهاى زيادى به دست آوردند . معاويه به منظور ادامهء حكومتش ، براى تشويق ايشان ، اين امتيازها را به آنها بخشيد . لذا حكومت بصره ، خراسان و سجستان را بر عهدهء زياد بن ابيه نهاد ، و هرچه خواست در اختيارش گذاشت و همين كار را دربارهء عمرو بن عاص در مصر نيز انجام داد .
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: سعيد راد رحيمى
ص٣٠٧