خليفة بن خيّاط ، فتح همدان را به طور اختصار ، ولى بلاذرى آن را با قدرى شرح و تفصيل آورده كه ما قسمتى از آن را در اينجا نقل مىكنيم . بلاذرى مىنويسد :
« مغيرة بن شعبه » در اواخر سال بيست و سوم هجرى ، « جرير بن عبدالله بجلى » را مأمور گشودن همدان كرد ، و جرير همدان را از صلح ، همانند صلح نهاوند متصرف شد ، و زمينهاى آن را به زور و اكراه از چنگشان خارج ساخت .
طبرى فتح آذربايجان را از طريق ابومعشر و واقدى چنين آورده است :
آذربايجان در سال بيست و دوم از هجرت گشوده شد ، و مغيرة بن شعبه در آنجا به فرمانروائى پرداخت .
بلاذرى نيز همين مطلب را در كتاب « فتوح البلدان » خود آورده ، و طى روايتى ديگر مىنويسد :
آذربايجان را « حذيفة بن يمان » به هنگام حكومت مغيره بر كوفه گشوده است .
ياقوت حموى هم همين سخنان را در واژهء « همدان » ، « رى » ، و « دستبى » در « معجم البلدان » خود آورده و خليفة بن خيّاط نيز همانها را برگزيده است .
بلاذرى در مورد « رى » ، و « قزوين » ، و « دستبى » مىنويسد :
مغيرة بن شعبه ، يكى از اصحاب را به نام « كثير بن شهاب » به ولايت و فرماندارى مناطق « رى » ، و « قزوين » ، و « دستبى » منصوب كرد ، و ادارهء امور همدان را نيز بر آنها بيفزود . اما در همين احوال مردم رى از اطاعت و فرمانبردارى او سر باز زدند ، و در نتيجه كثير با آنها درافتاد ، و آنقدر با آنها جنگيد ، و كار را براىشان سخت گرفت تا بار ديگر تسليم فرمان او شدند .
سعد بن ابى وقاص نيز در دومين بارى كه به حكومت كوفه رسيد ، « علاء بن وهب » از بنى عامر ابن لوى را به فرماندارى همدان منصوب كرد ، و فرمان حكومت او را صادر نمود ، اما مردم همدان در يك فرصت مناسب ، علاء را از حكومت همدان عزل و عليه او قيام كردند . علاء نيز با آنها به جنگ پرداخت و بر آنها چندان سخت گرفت تا بار ديگر مردم همدان حكومت او را گردن نهادند و تسليم او امر او گرديدند .
خمسون ومائة صحابي مختلق ( يكصد و پنجاه صحابي ساختگى ) ( فارسى ) — صفحة 255
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص٢٥٥