ابن ابى الحديد معتزلى در همين زمينه سخنى دارد كه عين آن را در اينجا نقل مىكنيم ، او مىنويسد :
از جمله شگفتىهاى تعصب كور و نارواى جاهلى يكى اينكه :
« ابوحيان توحيدى » در كتاب ( بصائر ) خود آورده است كه خزيمة بن ثابتى كه به همراهى امام عليه عليه السلام در جنگ صفين شركت كرده ، و هم در آن كارزار كشته شده است ، خزيمة بن ثابت ذوالشهادتين نبوده ، بلكه يكى ديگر از انصار مىباشد كه او هم خزيمة بن ثابت نام داشته است . در صورتى كه اين ادعا كاملًا نادرست و خطاست ، زيرا تمام كتابهاى حاديث و انساب ، يك سخن مىگويند كه در ميان اصحاب از گروه انصار و غير انصار ، به جز شخص « ذوالشهادتين » كسى ديگر به نام « خزيمة بن ثابت » وجود نداشته است . راستى كه ( بيمارى هوى و هوس را داروئى نيست ) ! اين را هم بگويم كه طبرى نويسندهء تاريخ كبير ، پيش از ابوحيان همان مطالب را گفته و ابوحيان سخن نادرست خود را از كتاب طبرى نقل كرده است ! در حالى كه تمام كتابهائى كه دربارهء اسامى اصحاب نوشته شده است همگى خلاف ادعاى طبرى و ابوحيان را ثابت مىكنند .
از طرفى چه حاجت كه ياران اميرالمرمنين را به خود « خزيمه ، و ابن تيهان ، و عمار ، و . . . » بالا برده زيادتر نشان دهند ، زيرا اگر مردم دربارهء امام منصفانه به داورى بنشينند ، و شيشهء تعصب را از پيش چشم برداشته به درستى در امام بنگرند ، درخواهند يافت كه اگر جهانى عليه او به دشمنى برخاسته ، به مخالفت با او ، شمشير بركشند وا مامى كه و تنها باشد ، باز هم حق با ( على ) خواهد بود ، و آن همه مردم بر باطل و ستمگر . [ پايان سخن ابن ابى الحديد ] .
حق با ابن ابى الحديد است كه در بيان علت و سبب خلق صحابئى به نام « خزيمهء غير ذوالشهادتين » مىگويد :
بيمارى هوى « 1 » و هوس را داروئى نيست .
هامش
( 1 ) . ابوحيان توحيدى ، نامش على فرزند محمد توحيدى است كه در اواخر قرن چهارم از هجرت در گذشته است . از تأليفات او يكى كتاب « بصائر القدماء و بشائر الحكما » كه به ( بصائر ، ذخائر ، هديه العارفين ) نيز معروف مىباشد .