« مقدمهء بيست ودوم - در اينكه هر جسمي مركب است »
مقدمهء بيست ودوم - در اينكه هر جسمي بالضرورة مركب از دو امر است « 1 » وبالضرورة عوارضى هم ملحق بدان مىشود .
امّا آن دو امرى كه مقوم آن مىباشند عبارت از مادة وصورت است وامّا اعراضى كه لاحق بر آن مىشود مانند كم وشكل ووضع است .
شرح :
بدان كه آنچه أزين مقدمه خواسته شده است با بيان دو مقام روشن خواهد شد « 2 » .
1 - بحث در تجوهر ومقومات أجسام .
2 - بحث در عوارض أجسام .
امّا در مورد مقام أول گوئيم : علما در تجوهر أجسام اختلاف كردهاند وأزين راه پنج مذهب بوجود آمده است . تفصيل امر چنين است كه جسم گاهى مركب از أجسام مختلف الطبائع است مانند أعضاء آلى كه مركب از مفرداتى است كه عبارت از أخلاط چهارگانه « 3 » است كه ناشى از أركان چهارگانه است « 4 » وگاه بسيط است وآن جسمي است كه مركب از أمور مذكوره نباشد ولكن قابل انقسام باشد ، حال اين انقسام فكى يا
هامش
( 1 ) - حد أقل مركب از دو جزء است .
( 2 ) - بايد دو مقام را بيان كنيم تا اين مقدمه وهدف از آن روشن گردد .
( 3 ) - أخلاط چهارگانه ، دم ، سودا ، بلغم وصفرا .
( 4 ) - أركان چهارگانه يعنى عناصر أربعة كه از اختلاط آنها ، أخلاط چهارگانه حاصل مىشود .