« مقدمهء بيست ويكم - در اينكه اجزاء تركيب كنندهء هر امر مركبى سبب وجود آن مركباند »
مقدمهء بيست ويكم : هر چيزى كه مركب از دو امر باشد . بالضرورة آن تركيب سبب وجود آن خواهد بود بر آن نحو كه هست وبنابراين چنين امرى واجب الوجود لذاته وبذاته نخواهد بود زيرا وجودش بسته بوجود آن دو جزء وبواسطة ترتيب آن دو امر مىباشد .
شرح : بدان كه ماهيتى كه مركب از دو جزء يا زيادتر باشد واجب است كه لذاته ممكن الوجود والعدم باشد وبنابراين واجب الوجود لذاته بطور مطلق نتواند مركّب باشد وبلكه واجب است كه يكتا وبسيط وبيزار وبدو از انحاء تركيب باشد .
توضيح اينكه وجود هر مركبى نيازمند بوجود اجزاء تركيب كنندهء آن مىباشد ومىدانيم كه جزء هر چيزى غيز از كلّ آن مىباشد وبنابراين هر مركبى در وجودش محتاج بغير مىباشد « 1 » وهر چيزى كه محتاج بغير است با ارتفاع آن غير مرتفع مىشود « 2 » وهر چيزى كه با ارتفاع غير مرتفع مىگردد ممكن لذاته مىباشد ، نتيجة اين مىشود كه هر مركبى ممكن لذاته است واز طرفي هيچ واجب الوجود لذاته ، ممكن لذاته نخواهد بود . نتيجة اين مىشود كه هيچ مركبى واجب الوجود لذاته نيست . عكس قضية اين مىشود كه هيچ واجب لذاته مركب نيست ، پس هر موجودى كه واجب الوجود لذاته است ذاتش واحد وبدور از تركيب وتأليف است واين همان امرى است كه ما درصدد بيان آن هستيم « 3 » .
هامش
( 1 ) - منظور از غير ، اجزاء تركيب كنندهء اوست .
( 2 ) - با از بين رفتن آن غير معلول آن هم از بين مىرود .
( 3 ) - درين مقدمه غرض اثبات نفى تركيب است از ذات حق .