از تركيب بعضي از اقسام ياد شده با بعض ديگر هشت نوع حركت قسرى بوجود مىآيد كه البتة بر تو است تفصيلات آن با ذكر مثالها .
وهرگاه سبب اين نوع حركتها چيزى باشد در خود جسم كه بدان متحرك بالذات گويند باز بر چند گونه است :
1 - آنكه منشأ صدور حركت قصد واختيار باشد كه حركت ارادى نامند .
2 - آنكه منشأ آن قصد واختيار نباشد كه حركت تسخيرى گويند .
ودر هر يك از دو حال يا متّحد الجهت وبيك روش است ويا مختلف الجهات ومتكثّر بالذات است . بنابراين در اينجا نيز چهار حالت حاصل مىشود .
1 - متحرك از روى قصد واختيار حركت كند وحركت أو هم بر يك نسق باشد وبيك جهت كه نفس فلكى است .
2 - متحرك بحركت اختياري حركت كند لكن در جهات مختلف وآن نفس حيواني است .
3 - حركت متحرك به حركت تسخيرى باشد در يك جهت وآن طبيعت است « 1 » .
اين بود اقسام متحرك بالذات وهرگاه تو باين تفصيلات ذكر شده واقف گردى به هدفهاى اين كتاب أحاطت خواهى يافت .
هامش
( 1 ) - فرض چهارم را نياورده است . معلوم مىشود كه حركت تسخيرى در جهات مختلف مفقود است وصرفا فرضى است .