و معنى اين آيتها آنست كه هر چه خداى عزّ و جلّ بيافريدست از آدميان و ديوان و پريان و جمندگان ، و آنچه در موجودات است از كوه و صحرا و بيابان و دريا و دار و درخت و سنگ و كلوخ و هر چه آن را نام شايد برد ، يا به چشم بتوان ديد ، جمله خداى را شناسند و او را پرستند ، و تسبيح و تهليل مىكنند هر يكى به زبان خويش ، هر يكى بزبانى و لغتى ديگرگون كه هيچ بيك ديگر نماند ، و هيچ آن ديگران ندانند ، و آدميان را بدان اطّلاع نباشد ، و الّا خداى عزّ و جلّ هيچ خلقان ديگر ندانند .
نبينى كه بدان وقت كه هنوز پيغامبر ما را عليه السّلم وحى نيامده بود هر كجا همى رفتى از سنگ و كلوخ و در و ديوار و از گوشها « 1 » آواز همى آمدى كه : السّلم عليك يا رسول اللَّه . هر چند كه پيغامبر از آن بشكوهيدى .
و اندر خبر آمده است كه هر چند كه در روى زمين خلقاناند « 2 » از آدميان و ديوان و پريان نه چندان فريشتگان اندر آسمان اوّلاند ، و هر چند فريشتگان كه در آسمان اوّلاند نه چندان اندر آسمان دوم است ، و همچنين مىرود تا بهفت آسمان بگذرى ، بر هر آسمانى نه چندان آن ديگر هستند كه در آن زير باشند ، و خلقان كه در روى زمين باشند . و نيز همچنين تا از هفتاد هزار حجاب بگذرى بر هر حجابى كه برمىگذرى نه چندان آن زير زيادت باشند « 3 » تا به زير عرش خداى
هامش
( 1 ) گوشهاى خانه . ( صو )
( 2 ) جنبنده است . ( صو )
( 3 ) نه چندان فريشته است كه بدين آسمان نخستين است و هر چند بر روى زمين آدمى و پرى و ديوان است بر آسمان نخستين اندر فريشته است كه به آسمان ديگر باشد كه زبر است و بر روى زمين باشد ، تا هفت آسمان بگذرند و نيز همچنين است ، و نيز تا هفتاد هزار حجاب خداوند عزّ و جلّ بگذرند و بهر آسمانى و بهر حجابى نه چندان كه بر اين آسمانها باشد زيادت مىباشد . ( صو )