بعضى اين گفته را بعيد دانستهاند ، زيرا رفتار ناهنجار عثمان نسبت به امام و فرزندانش ، چنين اقدامى را بعيد مىگرداند ؛ به علاوه ، امام و فرزندانش نمىتوانستند از مهاجرين و انصار و ياران شايستهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فاصله بگيرند و با آنان به مخالفت بپردازند . اگر بخواهيم بر اين گفته صحّه بگذاريم ، بايد بگوييم : حضور حسن عليه السّلام در جبههء دفاع از عثمان ، صرفا براى اين بود كه كسى نتواند امام و فرزندانش را به شركت در انقلاب عليه عثمان متهم نمايد و آنان را شريك قتل او بداند « 1 » .
از گفتار سيد مرتضى ( ره ) چنين برمىآيد كه وى نيز در اين كه امير المؤمنين ، على عليه السّلام فرزندانش حسن و حسين عليهما السّلام را براى دفاع از عثمان فرستاده ، شك و ترديد دارد . او مىگويد :
« اگر حضرت آن دو را فرستاده باشد ، براى اين بوده كه مانع هتك حرمت و قتل عمد عثمان شوند و از منع خانواده و زنان عثمان از آب و غذا جلوگيرى كنند ، نه اين كه مانع خلع وى توسط انقلابيان گردند . » « 2 »
تعبير مرحوم علامه حسنى ( ره ) چنين است :
« بعيد مىنمايد كه امير المؤمنين عليه السّلام دو ريحانه و گل خوشبوى رسول خدا را وارد آن معركه كرده باشد ، تا از ظالمان دفاع كنند ، در حالى كه خود و تمامى زندگى خويش را وقف دفاع از حق و عدالت و دادخواهى مظلومان و ستمديدگان كرده بود . » « 3 »
هامش
ابن عبد البر ؛ الفخرى في الآداب السلطانيه ، ص 98 ، در اين كتاب آمده : « ان الحسن قاتل قتالا شديدا حتى كان يستكفه و هو يقاتل عنه و يبذل نفسه دونه » ؛ عقد الفريد ، ج 4 ، ص 290 و 291 .
( 1 ) . ر . ك : حياة الحسن عليه السّلام ، ج 1 ، ص 115 و 116 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 3 ، ص 8 .
( 3 ) . سيرهء ائمهء اثنى عشر ، ج 1 ، ص 428 .