كه در بعضى از مواد يا نسبت به برخى از اشخاص ضرر اعتياد در نظر گرفته شود مستلزم آن است كه ترك اعتياد زيانش زيادتر خواهد بود ، بهطورىكه اگر معتادان را مورد ملاحظه قرار دهيم به اين نتيجه خواهيم رسيد و يقين خواهيم كرد كه ترك آن موجب مرگ است و ازاينپس نظير همين كلام را ذيل احوال شيخ على نقى كمرهاى ذكر خواهيم كرد و نظر مشروح خود را در باب پنجم كتاب ثمار المجالس و نثار العرائس بيان نمودهام « 1 » .
هامش
( 1 ) - روضات الجنات ، ج 5 ، ص 194 ، ذيل احوال شيخ على نقى كمرهاى پس از آنكه بخش مهمى از آنچه را صاحب رياض نقل كرده است ذكر نموده اظهار داشته است سيد جزائرى در انوار نعمانيه ، آورده است كه عدهاى از علما از قبيل ملا على نقى و طريحى و ديگران استعمال تنباكو را حرام مىدانسته و جمعى عقيده به حليت آن داشته ؛ حتى ملا محمد تقى مجلسى در هنگام گرفتن روزههاى مستحبى قليان مىكشيده و در روزههاى واجب از استعمال آن خوددارى مىنموده و پس از لغزى به عربى در خصوص تنباكو ذكر نموده و پاسخ آن را به پارسى از يكى از فضلا نقل كرده و اينجانب هر دو را ذيل ترجمهء آن ذكر كردهام .
راجع به قليان اشعار زيادى هم گفته شده از جمله سرايندهاى گفته :قليان كه بر سر آتش شهلا دارد * هر لحظه به دست صنمى جا دارد
تو مىكشى و آب در او مىرقصد * گويا نفست دم مسيحا دارددوست با ذوق ما آقاى محمد آقا شفيق اصفهانى هم ابيات شيوايى در اين زمينه سروده است :بيار اى يار آن قليان مشهور * كه شد چو بين تنش از دار منصور
فراز عرش بهر آن فرشته * سرى از سرمهء مژگان سرشته
در آن ، عطار تنباكو نهاده * كه حافظ برگش آغشته به باده
بياورده است موسى آتش از طور * نهاده بر سرش چون حقهء نور
كشيده كوزهاش خيام بر دوش * درونش مىزند آب بقا نوش
نىاش از پير رومى فخر افلاك * كه با آن جان دميده در تن خاك
همان قليان كه هردم گاهوبيگاه * كشد از دل خروش قل هو اللّه
شده دودش ضياء چشم بينش * ازو روشن چراغ آفرينش
به من ده تا رهم از خودپرستى * نبينم غير حق در ملك هستى - م .