سوم : نفى استطاعت به لن
( لَنْ تَسْتَطِيعَ )
كه بنابر رأى گروهى از ادباء نحويها مانند زمخشرى « 1 » ، مقتضى نفى ابد و موجب حرمان از دانش است ، زيرا آگهى از اين موضوع از معلم متبوع راستگوئى ( خضر عليه السّلام ) رسيده .
چهارم : مؤكد آوردن كلام را بجملهء اسميه و ان و نفى به لن و مؤكدات ديگر كمال زبونى و ضعف موسى عليه السّلام را اعلام ميدارد .
پنجم : اشاره است باينكه اگر ميپندارى آدم شكيبائى هستى و اين معنى را در نفس خود راسخ ميشمارى ، باز هم هنگام همراهى با من از حال خود باخبر نخواهى بود ، چون برخى از عمليات از من سر بزند همراهى نكرده و ناشكيبى كنى ، و صبرى را كه از تو نفى كردم همانا صبر با منست ، و اين موضوع روشنى است كه من از او آگاهم ، زيرا ميدانم تا چه پايه ميتوانى از من كامياب شوى با آنكه تو بىخبرى .
ششم : در اين آيه تنبيه است بر بزرگى و جلالت و تفخيم شأن دانش و همانا اين موضوع نيازمند به صبر عظيمى است كه از توانائى بشر بيرون است ، زيرا شبههء نيست كه موسى كليم اللّه و پيمبر او ، نسبت به ديگران از نظر رتبه و صبر و كمال برتر و به خوبى ميتوانسته سلسلهء دانش را تحمل كند .
هفتم : تنبيه ديگريست حاكى از آنكه شايسته نيست بذل دانش نمايد جز براى كسى كه صاحب صبر قوى و رأى صحيح و نفس مستقيم است ، زيرا علم نوريست از جانب خدا و شايسته نيست در هر محلى
هامش
( 1 ) ابو القاسم محمود خوارزمى معتزلى معروف به زمخشرى و ملقب به جار الله يكى از بزرگان ادبا و خداوندان بلاغة بشمار رفته كتب گرانبهائى كه اشهر آنها كشاف است بيادگار گذارده سال 467 در زمخشر متولد و 538 درگذشته .