2 . حسان چكامههايى درباره علي ( عليه السلام ) سروده ، از جمله اين كه رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) او را امام و خليفه بعد از خود نموده است . با اين حال ، خود ، با علي ( عليه السلام ) بيعت نكرد و در كنار دشمنان او ايستاد .
شيخ مفيد گويد : اين افراد از بيعت با علي ( عليه السلام ) سر باززدند : عبدالله بن عمر بن خطاب ، سعد بن ابيوقاص ، محمد بن مسلمه ، حسان بن ثابت ، اسامة بن زيد . شعبى گزارش نموده كه چون سعد و ديگر افرادى كه نام برديم ، از اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) كناره جستند و از بيعت با وى خوددارى نمودند ، علي ( عليه السلام ) پس از سپاس و ستايش خداوند ، فرمود : « اى مردم ! شما بر همان چيزى با من بيعت كرديد كه با افراد پيش از من بيعت شد . مردم پيش از آن كه بيعت كنند ، داراى اختيارند ؛ اما پس از بيعت ، اختيارى ندارند و اين وظيفه امام است كه آنان را به راه راست دارد و ايشان هم بايد اطاعت كنند . اين بيعتى است همگانى كه هر كس از آن سر پيچد ، از دين اسلام دورى نموده و راهى جز راه مسلمانان را پيموده است . بيعت شما با من ، كارى از سر غفلت و شتاب نبود . حساب من و شما يكى نيست . من شما را براى خدا ميخواهم و شما مرا براى خودتان ميخواهيد . به خدا سوگند ! من براى دادخواهان دل ميسوزانم و داد مظلومان را ميستانم . از سعد و ابنمسلمه و اسامه و عبدالله و حسان بن ثابت ، اخبارى به من رسيده كه برايم ناخوشايند است و حق ميان من و آنان داورى كند . » ( الارشاد ، 1 / 244 )
نيز شيخ مفيد گويد : اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) به آنان فرمود : « شايسته نيست كه هر گرفتار فتنهاى سرزنش گردد . مگر شما بر بيعت من نيستيد ؟ » گفتند : « آري . » فرمود : « بازگرديد ؛ كه خدا مرا از شما بينياز ميسازد . » پس به بيعت با وى تن دادند و براى تأخيرشان در اين كار عذرهايى آوردند كه او نپذيرفت و به ايشان خبر داد كه در خوددارى از جهاد ، دچار فتنه شدهاند و در اين مورد ، برخوردى بيش از همان چه اظهار نمود ، با آنان نشان نداد . ( الجمل ، مفيد ، 45 )
طبرى گويد : هنگامى كه عثمان كشته شد ، انصار مگر شمارى اندك ، با على بيعت كردند .
نبرد جمل ( فارسى ) — صفحة 638
مساهمون: الشيخ علي الكوراني العاملي
ص٦٣٨