بلاذرى گويد : از ابنحنفيه گزارش شده است : آن دو [ حسن بن على و عمار بن ياسر ] كوفيان را بسيج نمودند و همراه آن دو ، نه هزار تن حركت كردند . ما در مجموع نه هزار و نهصد تن بوديم و از عبدالقيس كه از بصريان بودند ، نزديك به دوهزار تن به ما پيوستند و تعدادمان به يازده هزار و نهصد تن رسيد . ( انساب الاشراف ، 2 / 262 )
اين گزارش بيش از ديگر گزارشها معقول به نظر ميرسد .
همو گويد : ابومخنف و ديگران گزارش كردهاند : در روزگار خلافت عثمان و علي ، سپاه را به هفت دسته تقسيم ميكردند . در زمان زياد بن ابيسفيان ، سپاه را به چهار دسته تقسيم نمودند . همدان و حمير يك دسته بودند كه سعيد بن قيس همدانى فرمانده ايشان بود . برخى نيز گفتهاند كه سعيد در كوفه ماند و فردى ديگر فرمانده بود و همين سخن درستتر است . مذحج و اشعريون نيز يك دسته بودند كه زياد بن نصر حارثى فرماندهى ايشان را بر عهده داشت و البته عدى بن حاتم به طور خاص و جدا از فرمانده مذحج و اشعريون ، فرمانده طيء بود . فرمانده دسته قيس عيلان و عبدالقيس ، سعد بن مسعود ، عموى مختار بن ابوعبيد ثقفى بود . كنده و حضرموت و قضاعه و مهره نيز يك دسته داشتند كه فرماندهشان حجر بن عدى كندى بود . ازد و بجيله و خثعم و انصار هم دستهاى به فرماندهى مخنف بن سليم ازدى بودند . بكر بن وائل و تغلب و ديگر افراد ربيعه ، جز عبدالقيس ، دستهاى ديگر را تشكيل ميدادند كه فرماندهى ايشان را ابنمحدوج ذهلى بر عهده داشت . قريش و كنانه و اسد و تميم و ضبه و رباب و مزينه نيز دستهاى به فرماندهى معقل بن قيس رياحى را ميساختند . اينان در جمل و صفين و نهروان به همين صورت حضور داشتند . ( انساب الاشراف ، 2 / 34 )
ابناعثم گويد : نه هزار و دويست تن از كوفه راهى شدند و بعضى از طريق خشكى و برخى از راه آب آمدند تا نزد على بن ابيطالب رسيدند . على از ايشان استقبال نمود و خوشامدشان گفت و به خود نزديكشان ساخت و درودشان گفت . ششهزار تن از مدينه و مصر و حجاز و نههزار تن از كوفه ، در ذيقار با على بن ابيطالب گرد آمدند و به هم
نبرد جمل ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: الشيخ علي الكوراني العاملي
ص٢٢٢