نافرمانى كند خدا بخشنده گناه و مهربان است . » « 1 » و باز گفته عيسى را تكرار مىكنند كه گفت : « اگر بندگان خود را عذاب كنى بندگان تو هستند و اگر آنان را بيامرزى باز توانا و درستكردارى ( و هيچكس را قدرت مخالفت با حكمت و علم تو نيست ) » . « 2 » و رأى آنان كه مىگويند : اسيران را بكشم مانند سخن نوح است كه گفت : « بارخدايا ! از كافران ديارى بر روى زمين باقى نگذار » ! « 3 » و مانند گفتهء موسى است كه گفت : « بارخدايا ! اموالشان را تباه و قلبهايشان را تيره گردان ، اينها ايمان نمىآورند تا به عذابى سخت گرفتار شوند . » « 4 »
سرانجام رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فديه اسيران را پذيرفت و با ضعفاى قريش نيز مدارا كرد . به زودى در مكه و محافل و مجالس قريش منتشر شد كه رسول اللّه اعلام كرده كه اسيران در كشته شدن و يا خريد خود آزادند ، لذا قريش با رغبت و سرعت به سوى مدينه شتافتند و اموال زيادى به فديهء افراد خود پرداختند و آنها را از اسارت نجات دادند .
هنوز رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم از كار اسيران فارغ نشده بود كه خطابى عتابآميز در مورد اصحابى كه رأى به فديه گرفتن داده بودند ، به او وحى شد كه چرا به گرفتن فديه و باز خريد اسراء رأى داديد ، زيرا مسلمانان دولتى نوبنياد دارند و تازه اساس حكومتشان پايهريزى شده و احتياج آنان به شكست و ذلت دشمن بيشتر است تا بدينوسيله قدرت و شوكتى بدست آورند و اقتدار و هيبت ايشان در دل دشمن نفوذ كند و موقعيت دشمن تضعيف گردد ، ولى كسب مال و ثروت يك پيروزى و نفع موقت است و در اين شرايط نسبت به كشتن دشمنان در مرتبه دوم اهميت قرار مىگيرد .
لازم به ذكر است ، برنامهء خداى تعالى و مقتضاى رحمت و حكمت او اين است كه اگر بندهاى با سعى و كوشش فراوان و در راه پيشبرد اهداف متعالى نظرى داد و هر
هامش
( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيه : 36 .
( 2 ) . سوره مائده ، آيه : 118 .
( 3 ) . سوره نوح ، آيه : 26 .
( 4 ) . سوره يونس ، آيه : 88 .