كند . . . چنين شخصى از كسانى است كه كتاب و ايمان به او داده شده اگر چه لفظ ايمان در معناى اسلام و قبول دعوت ظاهرى با بيعت عام به صورت مجاز يا بر سبيل اشتراك استعمال شود .
ولى مقصود از ايمان در اينجا ايمان حقيقى است كه از بيعت خاصّ و قبول دعوت باطنى و دخول تحت احكام ولايت حاصل مىشود .
و به اين دو معنا خداى تعالى اشاره نموده آنجا كه فرموده :
« لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ »
كه اوّلى اشاره به مؤمن محقّق و دوّمى اشاره به مسلمان مقلّد است .
و ما ذكر كرديم كه هر چه در آخرت باشد نمونهى آن در دنيا وجود دارد ، كه دنيا به وجهى مادّهى آخرت و به وجهى صورت جهنّم يا نمونهى آن است .
بنابراين معناى آيه اين است كه نوزده صنف يا نوزده شخص از ملايكه هستند كه كفّار را به جهنّم و مؤمنين را به بهشت سوق مىدهند .
و چون كسى كه نبوّت را قبول مىكند با ذوق و وجدان امور آخرت را درك نمىكند به مجرّد بيعت نسبت به امور اخروى يقين حاصل نمىكند ، چون اين ملايكه در دنيا مردم را به آخرت سوق مىدهند و با اين سوق دادن امور آخرت را با وجدان و يافتن درك مىكنند پس يقين حاصل مىكنند و چون مؤمنين يقين دارند پس سوق دادن مؤمنين سبب ازدياد ايقان آنان مىشود .
و ممكن است اين جمله تعليل قول خدا :
« وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ إِلَّا مَلائِكَةً »
يا تعليل قول خدا :
« وَ ما جَعَلْنا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً »
باشد و ممكن است تعليل همهى اين موارد بر سبيل