سؤال به اهل بسيطه مقدّم است ، بعد از تعيين مفهوم لفظ سؤال جز با اهل بسيطه نمىشود .
بعد از سؤال با اهل بسيطه نوبت ساير سؤالها مىرسد و معناى اين كه وجود ظاهركنندهى اشياست اين است كه هيچ شيئى از اشيا بر مدركى از مدارك ظاهر نمىشود مگر با وجود .
و وجودى كه به ذات خود ظاهر و ظاهركنندهى غير مىباشد عبارت از مشيّت است كه آن فعل حقّ اوّل تعالى است و اضافه نسبت او به اشياست و آن همان ولايت مطلقه است كه جميع ولايتهاى جزيى حصّههايى از آن است .
( و آنچه كه ) هر موجودى به وسيلهى آن وجود پيدا مىكند و هر ظاهر و روشنىبخشى به وسيلهى آن ظهور مىيابد .
حتّى نور عرضى كه به وسيلهى آن سطوح ، اشكال و الوان ظاهر و آشكار مىشوند ، كه اگر وجود نبود آن نور نه بر چشمها ظاهر مىشد و نه اشيا را ظاهر مىساخت .
وقتى هر امامى متّصل به مشيّت نمىشد به نحو اتّصال در قوس صعود پس از آنكه در قوس نزول مانند ساير اشيا به مشيّت متّصل بود و با همين اتّصال است كه در كسى كه به او متّصل است اثر مىگذارد و افادهى فعليّت وجودى در قوس صعود مىكند ، كه اين فعليّت قبلا براى او حاصل نبود .
و با همين فعليّت است كه وجود او بر او ظاهر مىشود ، نور را به امام قبل از اتّصال به امام تفسير كردهاند .
و آن فعليّت وجودى است كه در فعليّتهاى شخص متّصل به
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٢٠٢