تفسير
[ إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ ]
هنگامى كه آن واقعهى بزرگ قيامت واقع گرديد لفظ « الواقعة » به معناى قيامت است و ناميدن قيامت بدين نام از آن جهت است كه وقوع آن حتمى و محقّق است و ممكن است مقصود از « الواقعة » مرگ باشد كه وقوع آن نيز حتمى است .
[ لَيْسَ لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ ]
وقوع قيامت دروغ نيست ( و جاى شك و ريب نيست ) ، لفظ « ليس » جواب « إذا » نيست ، چون در اين صورت لفظ « فاء » لازم مىشد ، بنابراين جمله حاليّه است ، يا معترضه و جواب سؤال مقدّر است ، ممكن است جواب « إذا » باشد و لفظ « فاء » در تقدير گرفته شود .
[ خافِضَةٌ رافِعَةٌ ]
آن روز قومى را به دوزخ خوار كند و گروهى را به جنّت سر بلند گرداند .
اين جمله خبر مبتداى محذوف است به تقدير « فاء » و جواب « إذا » است .
يا « فاء » در تقدير نيست و جمله مستأنف و جواب سؤال مقدّر است .
و اگر اين جمله و ما قبلش جواب « إذا » نباشد جواب محذوف است ، يعنى قيامت جماعتى از انس و جنّ را پايين مىآورد و گروهى را بالا مىبرد ، يا گروهى از قواى نفس را پائين مىآورد و گروهى را بالا مىبرد .
يا جواب « إذا » قول خدا :
فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ
تا آخر آيه است .
يا جواب « إذا » قول خداى تعالى :
[ إِذا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا ]
آنگاه كه زمين سخت به حركت و لرزه در آيد است ، كه لفظ « فاء » در تقدير است .