يا
« إِذا رُجَّتِ الْأَرْضُ »
بدل از
« إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ »
يا ظرف براى « وقعت » يا « كاذبة » يا « خافضة » يا « رافعة » است .
و لفظ « رجّ » به معناى تحريك و تحرّك و تكان خوردن و حبس است .
[ وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا ]
و كوههاى سخت متلاشى شود .
لفظ « بسّ » به معناى قاووت و نرم است ، و قاووت يا آرد يا كشك سابيدن اگر با روغن يا روغن زيتون مخلوط شوند « بسّ » ناميده مىشوند و بو دادهى از آنها نيز « بسّ » است و از همين قبيل كه گفته مىشود : « البيس للسّويق » .
[ فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا ]
و مانند ذرّات گرد در هوا پراكنده گردد .
لفظ « هباء » به معناى غبارى است كه در جوّ پراكنده مىشود و در شعاع خورشيد ديده مىشود .
[ وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ]
و شما خلايق بر سه دسته مختلف شويد . يعنى صنفهاى متعدّد .
[ ثَلاثَةً
« 1 »
فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ
« 2 »
]
گروهى داستان اصحاب يمين باشند كه چقدر حالشان نيكوست .
لفظ « ما » استفهاميّه براى تعجّب است و جمله خبر
« أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ »
به تقدير قول مىباشد .
[ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ]
و گروهى اصحاب شومى شقاوتند كه چقدر روزگارشان سخت است .
هامش
( 1 ) منظور روز قيامت است . نور الثقلين ج 5
( 2 ) مؤمنى هستند كه توقف مىكنند براى حساب . نور الثقلين ج 5