اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد .
يعنى از مقام پروردگارش نسبت به خودش بترسد و بداند كه خداى تعالى در مقامى است كه گفتار او را مىبيند و مىشنود ، يا از مقام خودش كه نزد پروردگار براى حساب مىرود بترسد .
از امام صادق عليه السّلام آمده است : كسى كه بداند خداوند او را مىبيند و گفتار او را مىشنود و هر كارى از خير و شرّ كه انجام دهد مىداند اين علم او را از كارهاى بد باز مىدارد ؛ و اين همان كسى است كه از مقام پروردگارش مىترسد و نفس را از هوا و هوس باز مىدارد .
[ جَنَّتانِ ]
دو بهشت بر حسب دو صفحهى نفس كه عبارت از نفس عمّاله و علّامه است .
يكى از آن دو بهشت كه بر حسب نفس عمّاله است بهشت نعيم مىباشد و ديگرى بهشت رضوان .
و اين بدان جهت است كه قوّه عمّاله از قبيح و زشتى باز مىدارد ، و قوّه علّامه از شيطنت جلوگيرى مىكند .
[ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ذَواتا أَفْنانٍ ]
الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد .
در آن بهشت انواع گوناگون ميوهها و نعمتهاست .
لفظ « افنان » جمع « فن » به معناى انواع است ، يعنى انواع درختان و ميوهها و نعمتها ، يا جمع « الفنن » به معناى شاخههاست .
[ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما مِنْ كُلِّ فاكِهَةٍ ]
از ميوههاى بهشت .
[ زَوْجانِ ]
خشك و تر ، ميوههاى معروف و شناخته شده ، و