[ حِكْمَةٌ بالِغَةٌ ]
حكمت كامل . اين جمله بدل از لفظ « مزدجر » است ، يا خبر مبتداى محذوف است ، يعنى اين موعظهها يا اين قرآن ، يا آنچه كه از خبرها آمده ، قرآن حكمت بالغه و رسا و كامل است .
[ فَما تُغْنِ النُّذُرُ ]
پس اندرز و پند سودى نخواهد بخشيد . يعنى اگر آن حكمت بالغه كه در آن نهى و انزجار است از عذاب خدا بىنياز نمىكند پس نذيرها و بيمدهندهها از چه چيزى بىنياز مىكند .
يا مقصود اين است كه جميع ترساننده و بيمدهندهها از عذاب خدا بىنياز نمىكند ، يا جميع نذيرها از آنان بىنياز نمىكند ، يا اگر نذيرها در دنيا آنها را بىنياز نكرد و فايده ننمود پس چه چيزى آنها را در روز احتضار ، يا روز قيامت بىنياز خواهد كرد .
و لفظ « النذر » جمع « نذير » يا مصدر به معناى انذار است .
[ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ]
اگر نذيرها به حال آنان فايدهاى نمىكند پس ديگر زحمت دعوت را به خودت نده و از آنان روى برگردان ، يا در روز احتضار از آنها روى برگردان تا با مشاهدهى بدى حالشان به تو بدى نشود ، يا از آنان روى برگردان اگر در روز قيامت متعرّض شفاعت تو شدند ، يا در روز قيامت روى برگردان چه آنان در آن روز عذاب را مىبينند .
[ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ ]
روز كه ندا كنندهاى دعوت كند .
لفظ « الدّاع » با اسقاط ياء خوانده شده تا وصل مجرّدى وقف جارى شود و با اثبات ياء نيز خوانده شده است .
داعى عبارت از ملكالموت در نفخ اوّل يا دوّم است و بعضى گفتهاند : او اسرافيل است كه مردم را به محشر فرا مىخواند ، يا