كثرت و پراكندگى آميخته شده است .
چنانچه مرتبهى بالا نيست به مرتبهى پايين روز ناميده مىشود .
و روى همين جهت است كه مىبينى در آيات و اخبار از مراتب در جهت نزول به شبها و در جهت صعود به روزها تعبير شده است ، چون آن مرتبهى نازل پايين نسبت به مبدأ نزول اعتبار شده است به حساب آمده است .
همچنين مرتبهى بالا نسبت به مبدأ صعود كه مرتبهى پايين و پست اعتبار شده است و عالم مثال از عالم كبير مانند خيال از عالم صغير است .
پس همانطور كه انسان هرگاه بخواهد آن را انجام دهد اوّل آن را كلّى در مقام عقل تصوّر مىكند ، سپس را از آن مقام به مقام خيال پايين آمده و اندازهگيرى مىكند .
خصوصيّات و مشخصات آن را تصوّر ، سپس به وسيلهى قواى تحريككننده و تحريك اعضا به خارج پايين مىآورد ، همچنين است فعل خدا و حال خيال كلّى ، كه خداى تعالى هر وقت بخواهد كارى را انجام دهد آن را از عرش مشيّت به سوى عقول و نفوس كلّى پايين مىآورد ( كه از آن دو به اقلام عالى و الواح كلّى تعبير مىشود ) ، سپس از آن دو عالم به عالم مثال مىآورد ، تا مطلب به عالم مثال نرسد بسيط و مجمل است و بر حسب وجود علمى از همديگر امتيازى ندارند و وجود آن با يك وجود بسيط محقّق مىشود .
و در عالم مثال پراكنده گشته و از همديگر جدا مىشوند ، چنانچه مطلب در خيال انسان نيز از همين قرار است ، چه كسى كه ارادهى خانه
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص١٥٨